{"id":68932,"date":"2020-09-28T21:25:34","date_gmt":"2020-09-28T19:25:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.steinrein.com\/glossar\/wapien"},"modified":"2026-09-19T12:58:47","modified_gmt":"2026-09-19T10:58:47","slug":"wapien","status":"publish","type":"wppedia_term","link":"https:\/\/www.steinrein.com\/pl\/glossar\/wapien\/","title":{"rendered":"Limestone"},"content":{"rendered":"
\"Wapień
Wapień Solnhofer<\/figcaption><\/figure>\n\n

Wapień jest typowym sedymentitem, czyli skałą osadową. Powstaje on z różnych form osadów, które z czasem ulegają kompresji i zestaleniu. <\/p>\n\n

W zdecydowanej większości przypadków osady te są wapiennymi szczątkami organizmów żywych (np. muszle lub wapienne egzoszkielety planktonu). Tylko w nielicznych przypadkach wapno jest wytrącane w procesach chemicznych, a następnie osadzane. Do momentu ostatecznego osadzenia osady mogą być również w niektórych przypadkach transportowane na krótsze odległości (tzw. wapienie klastyczne). <\/p>\n\n

W sensie geologicznym wapienie to wszystkie kamienie, które składają się głównie z węglanu wapnia (CaCO3). Wyjątkiem jest tu marmur, który jest również rodzajem wapienia, posiadającym wiele typowych właściwości klasycznych wapieni, ale jest skałą metamorficzną. Istnieją również inne (drobne) różnice pomiędzy wapieniem a marmurem. <\/p>\n\n

Wapień jest obecnie najważniejszym rodzajem kamienia, zarówno w dziedzinie materiałów budowlanych, jak i w dziedzinie kamienia naturalnego. Ponadto w przyrodzie są one również ważne jako skały zbiornikowe, w których można znaleźć znaczne złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. <\/p>\n\n

Skład wapienia<\/h2>\n\n

W zależności od rodzaju pochodzenia, skład w szczegółach może się nieznacznie różnić. Wapienie składają się jednak zawsze w przeważającej części z węglanu wapnia w postaci kalcytu (calcite) i aragonitu. <\/p>\n\n

Jako skały osadowe, wapienie mogą również zawierać minerały ilaste, kwarc, gips i dolomit<\/a> (minerał) w różnych proporcjach. Wapienie zawierające w szczególności minerały ilaste nazywane są marglami, natomiast wapienie zawierające w szczególności dolomit często określane są mianem „kamienia dolomitowego”. <\/p>\n\n

Dodatki minerałów barwiących mogą znacząco wpłynąć na kolorystykę wapieni (np. tlenki żelaza). Na ogół jednak (bez domieszek minerałów barwiących lub jako wapienie niebitumiczne) mają one stosunkowo jasną barwę, zwykle jasnoszarą do (lekko) szarożółtej. <\/p>\n\n

Inną szczególną formą jest tzw. wapno cuchnące: wapienie te zawierają nie tylko materiał organiczny (tzw. wapno bitumiczne, zwykle ciemnoszare do czarnego), ale także znaczne ilości siarkowodoru.<\/p>\n\n

Ścieżki biologiczne <\/h2>\n\n

Biologicznie, wapienie powstają z osadów mikroorganizmów lub koralowców w morzu, ale szczątki muszli małży lub ślimaków morskich również mogą stać się wapieniem. <\/p>\n\n

Wapno jest również osadzane przez niektóre algi i bakterie, zazwyczaj w bardzo dużych ilościach, tak że powstają tzw. wapna masowe o bardzo małej ziarnistości. Osadzone wapno i wapienne szczątki organizmów żywych opadają najpierw na dno i tworzą tzw. szlam wapienny. Proces ten zachodzi jednak tylko do głębokości ok. 5.000 m; jeśli dno morskie znajduje się głębiej, nie może dojść do powstania osadów wapiennych. <\/p>\n\n

Z czasem zawiesina wapienna zestala się w litą skałę, następuje dalsza krystalizacja i duże ilości aragonitu przekształcają się w kalcyt<\/a>. W trakcie krzepnięcia mułki wapienne, które wcześniej zalegały w wyraźnych warstwach, zmieniają się w stosunkowo jednorodną formację skalną. <\/p>\n\n\n\n

W przypadku delikatnych powierzchni kamiennych lub nieznanego podłoża przed rozpoczęciem prac należy zlecić specjalistycznej firmie ocenę materiału, stanu powierzchni i właściwej metody. Pozwala to uniknąć szkód spowodowanych niewłaściwym środkiem lub sposobem czyszczenia.<\/p>\n\n\n

\n\t\n\t\tPoproś o bezpłatną wycenę w zaledwie dwie minuty\t<\/span>\n\t
<\/div>\n\tOtrzymaj teraz<\/a>\n\t\"\"\n<\/div>\n\n\n

Tak zwane wapienie kopalne wykazują szczególną formę formowania się. Nie składają się one z (stosunkowo drobnoziarnistych) osadów najmniejszych organizmów morskich, lecz ze szczątków większych organizmów; często zawierają też większe zagłębienia i wyraźnie widoczne pory (np. słodkowodne wapienie, trawertyny lub tufy wapienne). W związku z tym rozróżnia się wapień muszlowy, wapień z mięczaków i wapień koralowy. Zwłaszcza te ostatnie są już na początku dość mocno związane, podczas gdy czyste wapienie kopalne muszą przejść przez znacznie dłuższy proces krzepnięcia. <\/p>\n\n

Bardzo efektownym przykładem powstawania wapieni jest Solnhofener Plattenkalk, w którym często znajdowane są bardzo duże skamieniałości (np. prehistorycznego ptaka Archaeopteryx, ale także bardzo szczegółowe części roślin, pióra zwierząt lub skrzydła ważek, które bardzo często można znaleźć w wapieniach Solnhofen). <\/p>\n\n

Ścieżki chemiczne <\/h2>\n\n

W każdym rodzaju wody zawsze znajduje się zmienna ilość wodorowęglanu wapnia. Powstaje w wyniku wietrzenia wapienia i zawsze jest w równowadze z CO2 rozpuszczonym w wodzie, który rozpuszcza się we wszystkich wodach (zarówno słodkich, jak i słonych) jako kwas węglowy. Tylko tyle wodorowęglanu wapnia jest rozpuszczalne w wodzie, ile CO2 jest w niej obecne. <\/p>\n\n

Nadmiar kwasu węglowego w wodzie rozpuszcza kolejne wapienie, aby przywrócić równowagę. Jeśli woda wyparuje lub jej temperatura wzrośnie, CO2 wydostanie się z wody, istniejąca wcześniej równowaga zostanie zakłócona i wytrąci się nierozpuszczalny kamień wapienny. Wytrącone wapno tworzy drobne kryształki, które następnie opadają na dno i tworzą zawiesinę wapienną. Jeśli osadzanie węglanów zachodzi wokół jądra krystalizacji, powstają tak zwane oolity („kamienie jajeczne”, „kamienie grochowe”), które są wyraźnie rozpoznawalne dzięki typowej strukturze kulistej. <\/p>\n\n

W ten sposób powstają nie tylko spieki wapienne, ale również skały takie jak trawertyn<\/a> czy tuf wapienny<\/a>. Tworzenie się zlepieńców (różnych głazów, które są „oblepione” spoiwem tworząc nową skałę) również przebiega w analogiczny sposób, polegający na zestalaniu się zawierającego przeważnie kalcyt spoiwa pomiędzy skałami. <\/p>\n\n

Nawiasem mówiąc, proces wytrącania się wodorowęglanu wapnia można zaobserwować również przy tworzeniu się nierozpuszczalnych w wodzie osadów wapiennych we wszystkich domowych urządzeniach do podgrzewania wody (np. czajnikach). <\/p>\n\n

Struktury wietrzeniowe <\/h2>\n\n

Wapień stosunkowo szybko i łatwo się starzeje. Dobrym tego przykładem są surowe krajobrazy krasowe <\/a>z licznymi zagłębieniami i formacjami jaskiniowymi pod ziemią. Również znany stalaktyt w jaskiniach naciekowych ma związek z wietrzeniem (i wytrącaniem się wapna), w przypadku stalaktytów jest to spiek wapienny. <\/p>\n\n

Ze względu na dużą podatność na wpływy atmosferyczne, wapień jest również często narażony na zjawisko fali mrozowej, co oznacza, że w zimniejszych regionach o dużej ilości opadów atmosferycznych wapień ulega szczególnie szybkiemu starzeniu. <\/p>\n\n

Stosowanie wapienia<\/h2>\n\n

Ze względu na ich często bardzo dużą gęstość i drobną ziarnistość, wiele rodzajów wapieni jest bardzo łatwych w obróbce. Dlatego są one również bardzo popularne jako kamień naturalny<\/a> i są często stosowane. Niektóre znane przykłady obejmują: <\/p>\n\n