{"id":69085,"date":"2020-10-04T23:41:24","date_gmt":"2020-10-04T21:41:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.steinrein.com\/glossar\/pegmatyt"},"modified":"2026-09-15T15:58:13","modified_gmt":"2026-09-15T13:58:13","slug":"pegmatyt","status":"publish","type":"wppedia_term","link":"https:\/\/www.steinrein.com\/pl\/glossar\/pegmatyt\/","title":{"rendered":"Pegmatyt"},"content":{"rendered":"

Najbardziej widoczną cechą tej grupy skał magmowych, a zarazem kryterium klasyfikacyjnym, jest jej wyraźna gruboziarnistość o rozmiarach od kilku centymetrów do ponad jednego metra. Skład może być granitowy, jak również sjenityczny lub maficzny. Przeważnie tworzą one tzw. skały płonne, sporadycznie także ciała skalne w postaci soczewek. <\/p>\n\n

Ścieżka pochodzenia<\/h2>\n\n

Pegmatyt powstaje zawsze wtedy, gdy podczas krystalizacji plutonitów w magmach gromadzą się składniki, które nie mogą być również skrystalizowane – są to np. pierwiastki ziem rzadkich, lit, ale także tor czy uran. Jeśli w resztkach stopionego materiału znajdują się również składniki lotne (woda, fluor, bor, fosfor), powstaje pegmatyt. <\/p>\n\n

Wyjaśnienie tego jest stosunkowo proste: wysoce lotne składniki powodują silne obniżenie temperatury topnienia i sprawiają, że stop staje się jeszcze bardziej płynny. Dlatego też krzepnie on znacznie wolniej i ma możliwość przemieszczania się do szczelin w otaczających go skałach, które już wcześniej krzepły w wyższych temperaturach. W ten sposób powstają typowe skały płonne, a także sporadycznie spotykane soczewkowate bryły skalne. <\/p>\n\n

Klasyfikacja pegmatytów<\/h2>\n\n

Po pierwsze, można podzielić raz według składu (skład mineralny). W składzie granitoidów głównymi składnikami są kwarc, mika i skalenie (plagioklaz, ortoklaz i mikroklin). <\/p>\n\n

W alkaligranitowych odmianach pegmatytów nie tylko zawartość kwarcu jest największa, ale dominują również skalenie alkaliczne (ortoklaz, anortoklaz, mikroklin, albit, sanidyn). Mogą występować minerały miki, takie jak biotyt<\/a> i muskowit. <\/p>\n\n\n\n

W przypadku delikatnych powierzchni kamiennych lub nieznanego podłoża przed rozpoczęciem prac należy zlecić specjalistycznej firmie ocenę materiału, stanu powierzchni i właściwej metody. Pozwala to uniknąć szkód spowodowanych niewłaściwym środkiem lub sposobem czyszczenia.<\/p>\n\n\n

\n\t\n\t\tPoproś o bezpłatną wycenę w zaledwie dwie minuty\t<\/span>\n\t
<\/div>\n\tOtrzymaj teraz<\/a>\n\t\"\"\n<\/div>\n\n\n

Utwory sjenityczne w pegmatycie są natomiast ubogie w kwarc w składzie mineralnym. Ponadto przeważają tu bogate w sód plagioklazy nad skaleniami alkalicznymi. <\/p>\n\n

Pegmatyty mafickie zawierają natomiast głównie minerały o wysokiej zawartości magnezu i żelaza, czego przykładem są dioryt<\/a> pegmatytowy. Ponadto jako minerały akcesoryczne dominują minerały mafickie, takie jak niektóre rodzaje miki, amfibol<\/a>, oliwin, piroksen, minerały rudne, granaty, a także apatyt<\/a>, ortyt i tytanit. <\/p>\n\n

Wspólną cechą wszystkich kompozycji jest to, że są one szczególnie gruboziarniste. Kompozycje granitowe i sjenityczne są często nazywane „runitem” lub „granitem czcionkowym” ze względu na szczególny wygląd, który wynika z mikrostruktury z graficznymi wrostkami skaleni i kwarcu. <\/p>\n\n

Klasyfikacja do grup pegmatytów<\/h2>\n\n

Inną możliwością jest podział pegmatytów na poszczególne grupy. Istnieje na to standardowy podział: <\/p>\n\n