{"id":69089,"date":"2020-10-04T23:42:28","date_gmt":"2020-10-04T21:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.steinrein.com\/glossar\/perydotyt"},"modified":"2026-09-15T15:58:36","modified_gmt":"2026-09-15T13:58:36","slug":"perydotyt","status":"publish","type":"wppedia_term","link":"https:\/\/www.steinrein.com\/pl\/glossar\/perydotyt\/","title":{"rendered":"Perydotyt"},"content":{"rendered":"

Perydotyt jest skałą, która stanowi większość płaszcza Ziemi. Dominującą częścią mieszaniny w perydotycie jest oliwin, tzw. krzemian wyspowy<\/a>. Stanowi on co najmniej 40 % skały, resztę tworzą pirokseny (ortopiroksen, klinopiroksen), ponadto zawsze występuje minerał zawierający alumium, najczęściej granat lub spinel, rzadziej plagioklaz. Perydotyty są grubokrystaliczne i ultramafickie (udział 90 % objętościowych minerałów mafickich). <\/p>\n\n

Kompozycja w szczegółach<\/h2>\n\n

Perydotyty nie zawsze mają taką samą strukturę; ich skład może się różnić, czasem znacznie, w zależności od środowiska. Dodatkowo, w najwyższych warstwach płaszcza Ziemi (do głębokości ok. 200 – 300 km) procesy topnienia mogą zmieniać znajdujące się tam perydotyty, niekiedy bardzo silnie. <\/p>\n\n

Zmiany spowodowane topnieniem<\/h2>\n\n

Jest to szczególnie wyraźne pod grzbietami śródoceanicznymi i w tzw. strefach subdukcji <\/a>, gdzie z tych stopów powstaje np. skorupa oceaniczna.<\/p>\n\n

W wyniku tego topnienia w perydotytach następuje utrata żelaza (np. w postaci magnetytu), glinu, a także wapnia i sodu, przez co wzrasta zawartość oliwinu, a maleje piroksenów.<\/p>\n\n

Jeśli zawartość klinopiroksenu jest mniejsza niż 10%, perydotyd staje się harzburgitem; jeśli zawartość ortopiroksenu jest również zredukowana do mniej niż 10%, skała nazywana jest dunitem. Składa się on wówczas w 90 % z oliwinu. Skały, w których tylko zawartość ortopiroksenu jest zredukowana, nazywane są wehrlitem. <\/p>\n\n\n\n

W przypadku delikatnych powierzchni kamiennych lub nieznanego podłoża przed rozpoczęciem prac należy zlecić specjalistycznej firmie ocenę materiału, stanu powierzchni i właściwej metody. Pozwala to uniknąć szkód spowodowanych niewłaściwym środkiem lub sposobem czyszczenia.<\/p>\n\n\n

\n\t\n\t\tPoproś o bezpłatną wycenę w zaledwie dwie minuty\t<\/span>\n\t
<\/div>\n\tOtrzymaj teraz<\/a>\n\t\"\"\n<\/div>\n\n\n

Lherzolit natomiast to skała składająca się z oliwinu (40-90%) i co najmniej 5% orto- i klinopiroksenu. Jest uważana za szczególną formę skały perydotytowej i występuje przede wszystkim w górnym płaszczu. <\/p>\n\n

Zmiany w miarę zwiększania się głębokości<\/h2>\n\n

Przy niskim ciśnieniu (na głębokości ok. 30 km) obecny jest plagioklaz, na większych głębokościach występuje już tylko spinel (do ok. 85 km) i granat (na głębokościach większych niż 85 km). Wszystkie trzy są aluminiowymi zbiornikami magazynowymi. W jeszcze głębszych strefach (od ok. 350 km głębokości) zmienia się także pozostały skład perydotytów, z granatu i piroksenów staje się on granatowo-majorytowy, z oliwinu – wadsleyitowy i ringwoodytowy, na głębokości od ok. 660 km mineralogia<\/a> jest już wtedy zupełnie inna. <\/p>\n\n

Specjalne elementy pomocnicze<\/h2>\n\n

Oprócz głównych składników mineralnych mogą występować różne inne minerały, które również są lokalnie zróżnicowane. W strefach subdukcji, na przykład, amfibol<\/a> lub flogopit jest często spotykany ze względu na wysoką absorpcję wody przez skałę. Może również występować grafit<\/a> i diament (w środowiskach bogatych w CO2). <\/p>\n\n

Piroksenit może również występować w skale, często przecinając skały perydotytowe jako ciemna, prążkowana warstwa.<\/p>\n\n

Występowanie i wykorzystanie gospodarcze<\/h2>\n\n

Niezmieniony (metamorficzny) perydotyt jest rzadko spotykany w Europie Środkowej, główne miejsca występowania to Alpy i istniejące strefy subdukcji. Natomiast w skałach bazaltowych (skałach głębinowych) często występują tzw. bomby oliwinowe w postaci małych ksenolitów. <\/p>\n\n\n\n

W przypadku delikatnych powierzchni kamiennych lub nieznanego podłoża przed rozpoczęciem prac należy zlecić specjalistycznej firmie ocenę materiału, stanu powierzchni i właściwej metody. Pozwala to uniknąć szkód spowodowanych niewłaściwym środkiem lub sposobem czyszczenia.<\/p>\n\n\n

\n\t\n\t\tPoproś o bezpłatną wycenę w zaledwie dwie minuty\t<\/span>\n\t
<\/div>\n\tOtrzymaj teraz<\/a>\n\t\"\"\n<\/div>\n\n\n

Metamorficzne perydotyty należą natomiast pod względem mineralogicznym do serpentynitów i są stosunkowo znacznie bardziej rozpowszechnione. Ze względu na zawarte wzbogacenia spinelu chromowego (chromitu) są często wydobywane jako ruda chromu. <\/p>\n\n

Znaczenie gospodarcze nieprzekształconego perydotytu jest zatem niewielkie, jedynym znanym szerszym zastosowaniem jest pikryt, specjalna skała, która miała pewne znaczenie w czasach NRD i jest stosowana (ze względu na swoją wysoką gęstość) do bardzo masywnych wykładzin podłogowych i stopni schodów. Ciemne perydotyty były w przeszłości częściej wykorzystywane na nagrobki. <\/p>\n\n

W obliczu postępujących zmian klimatycznych, niektóre gatunki perydotytów są rozważane pod kątem składowania dwutlenku węgla. Niektóre rodzaje skał są zdolne do magazynowania CO2 z atmosfery w postaci węglanów, ale metody wprowadzania CO2 do tych skał jeszcze nie istnieją; są to jedynie rozważania teoretyczne. <\/p>\n\n

\n

Środki czyszczące i środki ochronne do perydotytu<\/h2>\n\n\n

Sprawdź zakres zastosowania i zgodność materiałową w informacji o produkcie.<\/p>