Marmur: materiał, właściwości i pielęgnacja

Skała macierzysta i metamorfizm

Z wapienia i innych skał bogatych w węglany powstaje marmur. Ta skała osadowa składa się przeważnie z węglanu wapnia. Jej powstawanie było w większości biogeniczne, wywodzi się więc ze wapiennych skorup organizmów żywych.

Gdy w skorupie ziemskiej rośnie temperatura i ciśnienie, skała zmienia się, nie tracąc stanu stałego. Dochodzi przy tym do ponownej krystalizacji ziaren węglanowych, którą specjaliści nazywają rekrystalizacją. Powstaje z tego struktura krystaliczna o małej przestrzeni porowej.

Metamorfizm regionalny i metamorfizm kontaktowy

Wielkoobszarowe ciśnienie i wysoka temperatura charakteryzują metamorfizm regionalny, na przykład w wyniku obciążenia osadami lub tektonicznego zanurzenia. Ten bardzo wolno przebiegający proces może prowadzić do powstania łupliwych płyt o strukturze kierunkowej. Metamorfizm kontaktowy powstaje, gdy magma ogrzewa otaczającą skałę.

Skała ulega w wysokich temperaturach odkształceniu plastycznemu, tworzą się fałdy i struktury płynięcia. Widać je jako marmurkowanie.

Przykład: marmur Carrara

Z osadów wapiennych ciepłego morza triasu powstał marmur Carrara w Alpach Apuańskich w Toskanii. Wysokie ciśnienie i wysokie temperatury, wywołane ruchem płyt Afryki i Europy, spowodowały ich przeobrażenie. Przed około 30 milionami lat wynoszenie masy marmuru dobiegło końca.

Pochodzenie, barwa, żyłki i struktura wyznaczają różnice między odmianami. Przegląd najważniejszych daje poniższe zestawienie.

Marmur włoski

Za najbardziej znaną odmianę uchodzi marmur Carrara z Alp Apuańskich. U Rzymian nazywał się Marmor Lunensis; jego wydobycie koło Carrary sięga II wieku przed naszą erą. Inne włoskie odmiany to Bardiglio, Cipollino i marmur sieneński. Rzeźbiarzom renesansu służył pochodzący z Carrary Statuario.

Marmur grecki

Z Grecji pochodzą marmur paryjski z Paros, marmur Thassos i odmiany z Pentelikonu oraz z Naksos. Wydobycie na Paros sięga VII wieku przed naszą erą. Do marmurów dolomitowych zalicza się obok marmuru z doliny Raurisertal także Thassos. Wobec kwasów są one wyraźnie bardziej odporne niż inne odmiany.

Turcja, Hiszpania i Portugalia

Turcja dostarcza z marmurem z Afyon szczególnie przepuszczającą światło odmianę. Z Hiszpanii pochodzi skała z Macael w prowincji Almería, natomiast marmur Estremoz pochodzi z Portugalii.

Niemcy i Austria

Fichtelgebirge jest w Niemczech obszarem wydobycia marmuru z Wunsiedel. Inne odmiany to marmur krzemianowy z Thiersheim oraz marmur z Rudaw, używany przeważnie jako kruszywo przemysłowe. Austria dysponuje złożami w Krastal, w dolinie Raurisertal oraz koło Spitz nad Dunajem.

Twardość, gęstość i rysy

Miedzianą monetą można zarysować główny minerał, kalcyt, którego twardość w skali Mohsa wynosi 3. Dla dolomitu wynosi ona 3,5 do 4. Wśród kamieni naturalnych marmur zalicza się do średnio twardych; polerowane powierzchnie stosunkowo łatwo się rysują. Dla gęstości objętościowej obowiązuje 2,6 do 2,8 tony na metr sześcienny.

Wrażliwość na kwasy

Zimne, rozcieńczone kwasy rozpuszczają główny minerał, przy czym dochodzi do silnego pienienia. Marmur jest więc atakowany przez ocet, wino, owoce cytrusowe i kwaśny deszcz. W porównaniu z innymi odmianami marmur dolomitowy okazuje się wyraźnie bardziej odporny.

Mróz i pogoda

Strukturę krystaliczną cechuje mała przestrzeń porowa; u niektórych odmian porowatość wynosi mniej niż 1 procent. Wynika z tego dla wielu wysoka mrozoodporność, ale nie dla wszystkich. Glony, mchy i porosty mogą się na zewnątrz łatwo osiedlać.

Marmur i wapień

Marmur cechuje masywna tekstura i struktura średnio- do gruboziarnista. Jego minerały można rozpoznać gołym okiem; cienkie krawędzie przepuszczają światło. Pojedyncze kryształy kalcytu błyszczą na powierzchni łupania, a skamieniałości nie występują. W wapieniu natomiast skamieniałości są często widoczne; jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3.

Rozcieńczony kwas solny o stężeniu 10 procent powoduje przy wapieniu silne pienienie, podczas gdy dolomit prawie nie reaguje na zimny kwas. Węglan da się wykazać testem kwasowym, obu skał nie można jednak za jego pomocą pewnie odróżnić. Wymaga to wiedzy fachowej.

Marmur i granit

Przez krystalizację magmy powstaje granit, magmowa skała głębinowa z kwarcem, skaleniami i łyszczykiem. Minerały węglanowe tworzą natomiast skałę przeobrażoną. Pod względem twardości ta skała głębinowa zaliczana jest do skał twardych, a marmur do skał średnio twardych.

Marmur aglomerowany i marmur sztukatorski

Marmur aglomerowany to wytwarzany przemysłowo kamień sztuczny z kruszywa z kamienia naturalnego i masy wiążącej z cementu lub żywicy. Jako jeden z najczęściej produkowanych kamieni sztucznych stosuje się go w parapetach, schodach, okładzinach podłóg i płytkach ściennych. Także marmur sztukatorski wytwarza się sztucznie. Oba nie należą petrograficznie do marmuru.

Co skała znosi

Używaj środków bez kwasu. Szkody na kamieniu mogą powstać od coli, wody mineralnej i środków czyszczących zawierających kwas. Silnie zasadowe środki o wartości pH powyżej 12 mogą w połączeniu ze zbyt twardymi padami sprawić, że polerowane powierzchnie staną się matowe. Twardych szczotek nie należy stosować.

Plamy rdzy mogą powstać przez wycieranie zbyt mokrą ścierką lub przez stojącą wodę, ponieważ w skale mogą znajdować się tlenki metali.

Unikanie rys

Piasek szlifuje polerowane powierzchnie. Chroni przed tym strefa zbierania brudu, która rozciąga się przed wejściem na około sześć do ośmiu kroków.

Na zewnątrz i przy odnawianiu

Glony, bakterie, mchy i porosty zasiedlają kamień na zewnątrz; przewodnik wyjaśnia, jak usuwać porosty. Przez szlifowanie i polerowanie można odnowić matowe, porysowane lub wytrawione powierzchnie, na przykład metodą szlifu płaskiego lub mikroszlifu. Dzięki krystalizacji można ewentualnie uzyskać połysk, zagęszczenie powierzchni i przepuszczalność dla pary. W przewodniku Czyszczenie marmuru znajdziesz instrukcję do samodzielnego wykonania; pod hasłem Szlifowanie marmuru przedstawiamy naszą usługę.