Hematyt: ruda żelaza, krwawnik i czerwony pigment

Tylko bardzo cienkie płatki pozwalają hematytowi prześwitywać na czerwonawo, poza tym zwykle pozostaje nieprzezroczysty. Dla jego twardości w skali Mohsa podaje się wartości między 5 a 6; jego gęstość wynosi średnio 5,26 grama na centymetr sześcienny. Niewielkie domieszki magnezu, tytanu i innych pierwiastków powodują, że w zależności od miejsca występowania waha się ona między 5,2 a 5,3.

Hematyt jest antyferromagnetyczny; jego najbardziej znanym towarzyszem jest ruda żelaza magnetyt. Nie da się go stopić, a w kwasach nawet w postaci proszku rozpuszcza się tylko powoli. Wobec ciepła, soli i kwasów, zwłaszcza boraksu i kwasu borowego, jako kamień ozdobny pozostaje jednak wrażliwy. Poza tym jego kruchość sprawia, że łatwo pęka.

Hematyt charakteryzuje wiele różnych postaci. Podczas krystalizacji powstaje zazwyczaj albo błyszcz żelaza ze stalowoszarymi do żelazoczarnych, metalicznie błyszczącymi i często tęczowymi kryształami, albo żelazowy łyszczyk i żelazowa piana z kryształami blaszkowato-łuskowatymi. W powłokach malarskich żelazowy łyszczyk służy jako ważny dodatek; bliżej wyjaśnia to sekcja o zastosowaniu.

Znane odmiany

Krwawnikiem nazywa się całkowicie zbitą rudę czerwonego żelaza z Rudaw; od niego należy odróżniać heliotrop, zwany także jaspisem krwistym. Rozetowy agregat kryształów nazywa się różą żelazną, natomiast czerwona szklana głowa ma powierzchnię nerkowatą i budowę włóknistą. Hematyt zmieszany z iłem, a przez to miękki, nazywa się ochrą żelazistą, ochrą czerwoną lub czerwienią kredową.

Wśród surowców hematyt obok magnetytu z jego zawartością 72 procent żelaza uchodzi za najważniejszą rudę żelaza. Poza tym stosuje się go jako środek polerski. Ze względu na dużą gęstość służy w ochronie przed promieniowaniem jako dodatek do betonu ciężkiego, na przykład przy akceleratorach cząstek oraz w budowie reaktorów i technice medycznej.

Hematyt ma duże znaczenie jako nietoksyczny pigment. Jego proszek był używany do malowideł jaskiniowych i malowania ciała już w paleolicie. Razem z iłem i kredą powstaje z niego pigment czerwień kredowa. Hematyt występuje także w ochrze, czerwieni pompejańskiej, czerwieni angielskiej i czerwieni weneckiej. Na nim opiera się też kredka hematytowa używana przez artystów.

Farba z żelazowym łyszczykiem: pancerz z łusek przeciw korozji

Do matrycy lakieru dodaje się hematyt jako żelazowy łyszczyk w postaci drobnych, płaskich płytek. Taka farba chroni stalowe budowle i pojazdy przed korozją, zwłaszcza na zewnątrz. Płytki odbijają światło, dzięki czemu chronią spoiwo przed zwietrzeniem; jednocześnie odgradzają od podłoża substancje powodujące korozję. Stąd wzięła się też nazwa farba pancerna z łusek. Tradycyjnie stosuje się ją na mostach i wagonach kolejowych, a jej trwałość wynosi do 25 lat i więcej.

Hematyt jako kamień ozdobny

Po wypolerowaniu hematyt wykazuje rzucający się w oczy metaliczny połysk; obrabia się go z fasetami, jako kaboszon lub na małe rzeźby. Handel oferuje zarówno rekonstrukcje ze spiekanego proszku tlenku żelaza, jak i imitacje. Za pomocą prostej próby z kompasem łatwiej odróżnić hematyt od magnetycznej skały o podobnym wyglądzie. Kamieniowi przypisują esoterycy działanie lecznicze, dla którego brak dowodów naukowych.

Na te źródła opierają się stwierdzenia na tej stronie. Linki prowadzą do zewnętrznych stron.

• Wikipedia o hematycie: skład, właściwości, występowanie i zastosowanie