Osady wapienne: powstawanie, zapobieganie i usuwanie

Przy twardości wody trzeba najpierw rozróżnić twardość trwałą i przemijającą. Głównymi składnikami twardości są w obu przypadkach związki wapnia, czyli kamień.

Składniki twardości przemijającej to jony związane z HCO3, OH lub CO3. Wytrącają się i tworzą osady tylko wtedy, gdy woda zostanie ogrzana powyżej określonej temperatury (zwykle około 60 °C). Jeśli wodzie odbierze się technicznie dwutlenek węgla, również dochodzi do wytrącania składników twardości i tworzenia osadów, dla gospodarstwa domowego nie ma to jednak w zakresie osadów żadnego znaczenia.

Składniki twardości trwałej są rozpuszczone w wodzie bez związania z HCO3, OH lub CO3 i mogą się wytrącać także bez ogrzewania wody. Osady wapienne tworzą się także bez ogrzewania, gdy woda kapie na powierzchnie i tam wysycha; wytrącają się przy tym także składniki twardości przemijającej jako kamień. To dobrze znane osady wapienne na ściance prysznica, na krawędzi prysznica, na kranie, na armaturze i słuchawkach prysznicowych.

Występują też na wszystkich innych powierzchniach w łazience i kuchni, które mają kontakt z wodą. Woda wyparowuje, zostają osady wapienne, a kamień odkłada się przy tym w coraz większej liczbie warstw jedna na drugiej.

Wytrącanie składników twardości przemijającej zachodzi natomiast głównie w urządzeniach lub rurach, w których woda jest ogrzewana. To dobrze znane zakamienienie w czajniku, ale także w zakamienionych pralkach, zmywarkach lub w urządzeniach do podgrzewania wody (bojler, podgrzewacz podumywalkowy itp.). Takie osady nazywa się też „kamieniem kotłowym”.

Jeśli powstały już twarde i wyraźnie widoczne plamy z kamienia lub urządzenia są zakamienione w środku, trzeba sięgnąć po ostrzejsze środki. Wytrącony już kamień nie jest rozpuszczalny w wodzie, więc nie da się go po prostu rozmiękczyć wodą i zetrzeć.

Osady wapienne z wytrąconego kamienia (bez względu na to, czy chodzi o składniki twardości przemijającej, czy trwałej) rozpuszczają się tylko w kwasach. Jako domowy środek można użyć octu, znacznie bardziej stężonej esencji octowej lub kwasku cytrynowego, ewentualnie można sięgnąć po chemiczne środki do usuwania kamienia lub odkamieniacze do rozpuszczania osadów wapiennych.

Czajnik można łatwo odkamienić, gotując w urządzeniu mieszaninę wody z octem, po czym wystarczy kilka razy przepłukać i większość osadów już zniknie. W pralkach i zmywarkach odkamienianie jest nieco bardziej skomplikowane, także w bojlerach i podgrzewaczach podumywalkowych trzeba zwykle sięgnąć po specjalne metody i specjalne produkty.

Przy uporczywych plamach z kamienia na powierzchniach często wystarczy położyć na nich chłonną ściereczkę nasączoną octem lub kwaskiem cytrynowym i pozostawić na chwilę. Często dzięki temu duża część plamy rozpuszcza się i zostaje wchłonięta przez ściereczkę. Należy jednak koniecznie wcześniej sprawdzić odporność powierzchni na kwasy, na większości materiałów z kamienia naturalnego nie można stosować kwasów, ponieważ uszkodziłyby kamień.

Cały przebieg opisuje przewodnik Usuwanie kamienia.

AKEMI środek do usuwania osadów z moczu i kamienia jest przeznaczony do osadów wapiennych na powierzchniach sanitarnych niewrażliwych na kwasy. Tylko do użytku profesjonalnego. Atakuje kamienie związane wapnem i nie wolno go stosować na marmurze, wapieniu ani lastryko, a także na aluminium anodowanym i emalii.

Nie jest to zalecenie do odkamieniania ekspresów do kawy, czajników ani instalacji grzewczych.

Nie mieszać z produktami zawierającymi chlor ani nie stosować ich jednocześnie. Sprawdź powierzchnię i sąsiadujące materiały oraz przestrzegaj karty technicznej i karty charakterystyki. Na kamieniu wrażliwym na kwasy zakład specjalistyczny musi określić metodę dostosowaną do materiału.