Cześć. Wyjaśniamy tutaj powstawanie, właściwości i pielęgnację granulitu. Jeśli chodzi o Twoją powierzchnię, chętnie do Ciebie przyjedziemy.
Ilustracja poglądowa (AI)
Materiał
Granulit i granulit biały: powstawanie, skład i zastosowanie
Czym granulity różnią się od granitu i gnejsu, jak powstają i do czego służy ten wytrzymały kamień.
- Uczciwe ceny
- Prawdziwa bliskość klienta
- Specjalizujemy się od 2011 roku
- Bez dodatkowych opłat
✓ Zapytanie w 2 minuty · ✓ Bezpłatnie · ✓ Bez zobowiązań
Granulit to wysokometamorficzna, uboga w wodę i zwykle jasna krystaliczna skała łupkowa ze skalenia i kwarcu, która powstaje w temperaturach powyżej 700 °C i przy bardzo wysokim ciśnieniu w głębi skorupy ziemskiej. Typowe są czerwone kryształy granatu almandynowego, natomiast brakuje muskowitu. Najjaśniejsze odmiany nazywa się granulitami białymi. Granulity są bardzo odporne na ściskanie i ścieranie, prawie nie wchłaniają wody, są mrozoodporne i wykorzystuje się je jako tłuczeń, kostkę brukową, płyty chodnikowe i płytki podłogowe.
Karta skały: granulit
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Grupa skał | Skała metamorficzna, wysokogatunkowy łupek krystaliczny (facja granulitowa) |
| Warunki powstawania | Powyżej 700 °C, wysokie ciśnienie, mało wody, dolna skorupa ziemska (około 40 do 50 km głębokości) |
| Główne minerały | Skaleń i kwarc |
| Typowe minerały towarzyszące | Ortopiroksen, granat (almandyn), dysten, sylimanit; brak muskowitu |
| Barwa | Od białej do biało-szarej, szaro-zielonkawa; z biotytem lub spinelem ciemniejsza |
| Struktura | Granoblastyczna, warstwowa do łupkowej, także masywna; drobno- do średnioziarnista |
| Gęstość objętościowa | 2,6 do 3,0 g/cm³ |
| Nasiąkliwość | 0,1 do 0,6 procent wagowych |
| Wytrzymałość na ściskanie | 160 do 280 N/mm², pojedyncze dane do 300 N/mm² |
Źródło: Wikipedia, artykuł Granulit; Leksykon nauk o Ziemi, Spektrum; GeoDienst, karta skały: granulit; portal surowców BGR, pozostałe metamorfity
Czym jest granulit?
Wysokometamorficzna skała łupkowa
Granulit jest metamorficzną skałą łupkową, czyli powstał w wyniku przeobrażenia innych skał pod wpływem zwykle bardzo wysokiego ciśnienia i wysokiej temperatury głęboko we wnętrzu Ziemi (na głębokości około 40 do 50 km). W przypadku granulitu zwykle zaszło jednak wiele następujących po sobie przeobrażeń, więc pierwotnej skały wyjściowej bardzo często nie da się już ustalić. Ponieważ wyjściowe skały były przy tym często wyraźnie różne i bardzo zróżnicowane, granulity występują również w szerokiej gamie bardzo różnych odmian. Przegląd całej grupy znajdziesz na stronie skała metamorficzna.
Granulity białe i inne odmiany
Granulity to szczególna grupa łupków: są to łupki krystaliczne, wysokometamorficzne i ubogie w wodę krystalizacyjną. Tę grupę łupków można podzielić jeszcze dalej, mianowicie na granulity jasne, ziarniste, piroksenowe i korundowe oraz granulity okiste. Jasne granulity nazywa się też granulitami białymi. Nazwa granulit wywodzi się od łacińskiego słowa granum, czyli ziarno.
Masz kostkę brukową, płyty lub płytki podłogowe z granulitu? Sprawdzamy, co da się wyczyścić i zapielęgnować
Droga powstawania i występowanie granulitu
Droga powstawania granulitów
W grę wchodzi często wiele skał wyjściowych (edukty): mogą to być zarówno szarogłazy i skały magmowe, jak i iłowce. Granulity powstają w wyniku rozległych przeobrażeń skał (metamorfozy), które wywołuje średnie do wysokiego ciśnienie działające na różne skały wyjściowe (zwykle kwaśne skały magmowe, ale także szarogłazy, piaszczyste łupki lub arkozy) na zmiennej głębokości pod powierzchnią Ziemi (facja granulitowa).
Szczególnie ważny dla powstawania jest brak wody w trakcie tego procesu. W większości przypadków uczestniczą w nim wysokie temperatury (700 °C do 900 °C) i bardzo wysokie ciśnienia (do 15 kbar). W takich warunkach otoczenia można niemal zawsze zakładać wysokostopniowe przeobrażenie skały wyjściowej.
Facja granulitowa i typowe minerały
Ważne jest w tym kontekście także pojęcie „facji granulitowej”: facją w języku geologicznym nazywa się grupy skał metamorficznych, które skrystalizowały w niemal takich samych warunkach otoczenia i dlatego wyróżniają się całkiem określonymi, typowymi zespołami minerałów.
Typowe minerały przy przeobrażeniu w obrębie facji granulitowej to: ortopiroksen, klinopiroksen, hornblenda, plagioklaz, kwarc i granat. Minerały te występują w zmiennych kombinacjach głównie w metabazytach. W metapelitach znajdują się natomiast przede wszystkim granat, kordieryt, sylimanit, skaleń potasowy, kwarc, biotyt, safirin, ortopiroksen i osumilit (tylko wtedy, gdy podczas przeobrażenia lokalnie panowały bardzo wysokie temperatury).
Gdzie występuje granulit
Złoża granulitu w Europie Środkowej są zawsze związane z tektonicznymi strefami ścinania, dlatego znajdują się głównie w obszarze Masywu Czeskiego. Złoża leżą zarówno w saksońskich Górach Granulitowych, jak i w niektórych rejonach czeskich, dolnoaustriackich i południowopolskich. Występowanie wymienia się także w Eifel i w Schwarzwaldzie. W Europie granulity znajdują się głównie w obszarze Masywu Czeskiego (saksońskie Góry Granulitowe, Moldanubikum, polskie Góry Sowie, części Moraw) oraz w Rudawach. W bawarskim Lesie Bawarskim wschodnim występują przede wszystkim granulity, które zamiast granatu zawierają turmalin.
Znane złoża są także w Skandynawii, Rosji oraz w pojedynczych rejonach Afryki, Australii, a także w Indiach i Chinach.
Granulit: skład i struktura
Typowy skład granulitów
Główną część składu mineralnego granulitów tworzą skaleń i kwarc. Jako akcesoria (minerały towarzyszące) bardzo często występują obok nich ortopirokseny, granat, dysten i sylimanit, a także kordieryt i amfibole. Dodatkowo często znajdują się też rutyl, ilmenit, apatyt i grafit oraz spinel. Minerały mafijne występują zwykle tylko w niewielkich ilościach, co nadaje większości granulitów bardzo jasne zabarwienie.
Gdy dochodzą nawet niewielkie ilości biotytu, barwa granulitu może jednak wypaść wyraźnie ciemniej niż zwykle. Podobnie działa spinel. Bez tego ciemniącego działania granulity są zwykle szarawe do białych. Skaleń i kwarc zawsze stanowią główne składniki mieszaniny, ale ich udział może się zmieniać. Skaleń alkaliczny (ortoklaz, mikroklin) występuje przy tym często w postaci rozmieszanej w bogatych w sód lub potas, cienkich jak włos lamelach, które składają się z albitu.
Często występujące minerały towarzyszące to ortopirokseny, granat, dysten i sylimanit, spinel, rutyl, ilmenit i grafit, ale także augit, hornblenda i turmalin występują jako składniki uboczne.
Rozpiętość składu mineralnego
Porównanie różnych odmian pokazuje dużą rozpiętość składu mineralnego: kwarc od 38 % do 60 %, skaleń alkaliczny od 18 % do 57 %, plagioklaz od 0 % do 12 %, granat od 2 % do 5 %, dysten i sylimanit od 0,2 % do 3 %, biotyt, muskowit od 0 % do 3,8 %.
To pokazuje już dużą rozpiętość składu mineralnego między zaledwie kilkoma typowymi odmianami granulitu. Szczególnie znane odmiany to ponadto granulity białe, granulity ziarniste oraz granulity piroksenowe i korundowe. Inną ważną kategorią rozróżnienia jest skład w pokrewnym polu charnockitów: charnockit to przypominający granit granit ortopiroksenowy, enderbit to tonalit zawierający hipersten. Więcej na stronie o charnockicie.
Struktura granulitowa i granulit biały
Odpowiednio zróżnicowany jest wygląd: warstwowa do łupkowej struktura może być bardzo cienkołupkowa, ale także bardzo masywna, wielkość ziarna mieści się między drobnym a średnim, a drobne elementy struktury mają często krystaliczną teksturę. Wygląd struktury przypomina gnejs, widoczna jest wyraźna tekstura równoległa (łupkowatość). Ziarna są zwykle tylko małe do średnich, możliwe są jednak odmiany masywne.
W tak zwanych powierzchniach s znajdują się z jednej strony soczewkowate ciała kwarcowe, a czasem cienkołupkowe, wtopione fragmenty skały (pośrodku lub na brzegu skał granulitowych), które wyraźnie wyróżniają się za sprawą rekrystalizowanego kwarcu lub wtórnej miki.
Typowe granulity białe z saksońskich Gór Granulitowych mają najwyższą zawartość kwasu krzemowego ze wszystkich, za to najniższą zawartość FeO i Fe2O3. Również zawartość MgO, Na2O, TiO2 i wody jest niższa niż we wszystkich innych granulitach. W granulicie białym biotyt, ortopirokseny i spinel (ciemne składniki) prawie nie występują, a spowodowałyby, że inaczej jasny kamień szybko wyglądałby wyraźnie ciemniej.
Zastosowanie granulitu
Właściwości i zastosowanie
Dwie bardzo istotne właściwości granulitów to wysoka wytrzymałość na ściskanie i wysoka odporność na ścieranie. Poza tym ze względu na niską zdolność wchłaniania wody (zwykle poniżej 0,5 %) są też bardzo mrozoodporne. Te właściwości w decydujący sposób wyznaczają ich zastosowanie, przede wszystkim jako tłuczeń, w budowie dróg i jako tłuczeń kolejowy.
Poza tym granulity przerabia się także na okładziny zewnętrzne, płyty chodnikowe i małą kostkę brukową. Typowe właściwości to wysoka twardość i wytrzymałość na ściskanie, co sprawia, że wiele granulitów dobrze nadaje się do produkcji tłucznia w budowie dróg (odmiany ubogie w mikę). Granulity białe znajdują zastosowanie także jako kostka brukowa, kamienie murowe lub kamienie dekoracyjne, jednak z powodu częściowo wysokiej kruchości bywają trudne w obróbce.
Płytki podłogowe z granulitu
Szczególnie znane są płytki podłogowe z granulitu, które najczęściej sprzedaje się jako „Cashmere White”. Jako Kashmir White w handlu występuje biały granulit z Indii, więcej na stronie o Kashmir White. Także White Granada z Brazylii zalicza się do odmian granulitu dostępnych w handlu.
Jak rozpoznać granulit: różnica w stosunku do granitu
Granat zamiast muskowitu
Odróżnienie od granitu jest natomiast łatwe: w granulitach brakuje muskowitu, a ponadto bardzo często i wyraźnie widoczne są wtopione w granulit czerwone kryształy granatu, których w granicie zwykle nie ma. Stąd pochodzi też często używana dla granulitów nazwa „gnejs granatowy”. To, co czyni „gnejs granatowy” tak popularnym, to oczywiście jego bardzo atrakcyjne optycznie, czerwone wtrącenia granatu, które można spotkać w wielu odmianach kamienia.
Granulity jako stare skały
Granulity należą ogólnie do najstarszych skał na naszej planecie, większość europejskich złóż przypisuje się prekambryjskim fazom metamorfozy. Są to skały silnie metamorficzne, łupki krystaliczne, które zwykle mają już za sobą liczne przeobrażenia. Jako granulity białe określa się przy tym szczególnie jasne granulity, które wyróżniają się bardzo wysoką zawartością kwasu krzemowego i bardzo niską zawartością wody.
Czyszczenie i pielęgnacja granulitu
Ryzyko przebarwień w jasnych odmianach
Nie należy jednak lekceważyć także właściwości technicznych tej wytrzymałej skały metamorficznej, jej wytrzymałość na ściskanie, mrozoodporność i skrajna odporność na ścieranie są nie tylko imponujące, ale czynią ją też bardzo dobrym wyborem do mocno obciążanych obszarów zewnętrznych, czy to jako kostka brukowa, tłuczeń czy płytka podłogowa. W przypadku jasnych odmian trzeba pamiętać o ryzyku przebarwień: ze względu na kapilarność i skład mineralny płyny i zabrudzenia mogą pozostawiać ślady.
Przy wrażliwych powierzchniach kamiennych lub niejasnym podłożu powinieneś przed zabiegiem zlecić sprawdzenie materiału, stanu i odpowiedniej metody czyszczenia zakładowi specjalistycznemu. W ten sposób unikniesz szkód spowodowanych nieodpowiednimi środkami czyszczącymi lub pielęgnacyjnymi. Ogólne wskazówki dotyczące powierzchni z kostki brukowej znajdziesz w przewodniku mycie kostki brukowej.
Sprawdzamy na miejscu stan Twojej powierzchni z granulitu i czyścimy ją, szlifujemy lub zabezpieczamy, jeśli ma to sens
Granulit w porównaniu z granitem i gnejsem
| Cecha | Granulit | Granit | Gnejs |
|---|---|---|---|
| Grupa skał | Metamorfit, wysokostopniowy (facja granulitowa) | Magmowa skała głębinowa | Metamorfit, średnio- do wysokostopniowy |
| Muskowit | Brak | Często występuje | W zależności od odmiany |
| Granat | Bardzo częsty, wyraźnie widoczny | Zwykle nie występuje | Możliwy |
| Struktura | Warstwowa do łupkowej lub masywna, tekstura równoległa | Bezkierunkowo ziarnista | Wyraźnie złupkowana |
Źródła: zobacz spis źródeł na końcu strony.
Częste pytania o granulit
Czym jest granulit?
Wysokometamorficzna, uboga w wodę krystaliczna skała łupkowa ze skalenia i kwarcu, która powstaje w temperaturze powyżej 700 stopni i przy wysokim ciśnieniu w dolnej skorupie ziemskiej.
Czym są granulity białe?
To szczególnie jasne granulity o bardzo wysokiej zawartości kwasu krzemowego i bardzo niskiej zawartości wody, znane z saksońskich Gór Granulitowych.
Po czym poznam granulit w odróżnieniu od granitu?
Po częstych czerwonych kryształach granatu i braku muskowitu. Struktura jest warstwowa do łupkowej.
Do czego stosuje się granulit?
Dzięki wysokiej wytrzymałości na ściskanie i ścieranie jako tłuczeń, w budowie dróg, jako płyty chodnikowe, mała kostka brukowa, okładziny i płytki podłogowe.
Gdzie granulit występuje w Niemczech?
Przede wszystkim w saksońskich Górach Granulitowych, a także w Rudawach i w obszarze Masywu Czeskiego.
Zleć czyszczenie i pielęgnację granulitu
Zabrudzone, porośnięte glonami lub mchem powierzchnie z kostki brukowej i płyt z granulitu oraz pokrewnych skał sprawdzamy na miejscu i dobieramy odpowiednią metodę czyszczenia.
Powiązane materiały
Skała metamorficzna
Przegląd wszystkich skał przeobrażonych, do których granulit należy jako przedstawiciel wysokiego stopnia.
Gnejs
Podobnie złupkowana skała, której struktura przypomina granulit, ale z muskowitem.
Granit
Magmowy odpowiednik: bezkierunkowo ziarnisty, z muskowitem i bez typowych czerwonych granatów.
Charnockit
Przypominająca granit skała facji granulitowej, która dzięki ortopiroksenowi należy do pokrewnego pola.
Kashmir White
Najbardziej znana nazwa handlowa białego granulitu z Indii, przede wszystkim jako płytka podłogowa.
Łupek
Grupa łupków krystalicznych, do której zalicza się także granulity.
Kostka brukowa
Tutaj opisano, które skały stosuje się jako kostkę brukową, w tym także granulit jako małą kostkę.
Źródła
Na te źródła opierają się stwierdzenia na tej stronie. Linki prowadzą na strony zewnętrzne.
Wolisz zlecić to specjalistom?
Zapytaj o czyszczenie kamienia