Ortoklazowy fyllit kwarcowy

Określenie petrologiczne „ortoklazowo-kwarcowo-filitowy” należy najpierw rozłożyć na części pierwsze: fility to zazwyczaj płatkowate, drobno krystaliczne łupki, a dokładniej – ich szczególna odmiana zawierająca ponad 50% serycytu. W masie podstawowej mogą występować zarówno chlorit, jak i mika, kwarcyt, skalenie oraz inne składniki, takie jak augit, turmaliny czy tlenki żelaza. Zgodnie z nazwą filit ortoklasowo-kwarcowy jest więc filitem, który dodatkowo zawiera kwarc. Ponadto charakteryzuje się wysoką zawartością ortoklasu.

Fillit lub łupek fillitowy

Fyllity jako skały występują w tzw. facji greenschist. Są to skały metamorficzne (metamorficzne) powstałe w wyniku przeobrażenia skał z łupków ilastych. Skały te, zawierające głównie minerały zielone (chloryt, epidot, aktynolit), uległy z czasem przeobrażeniom w warunkach średniego ciśnienia i temperatury, co zadecydowało o ich obecnym wyglądzie. Poza wyraźnie rozpoznawalną łupkowatością główną, filolity zawierają także łupki dodatkowe.

W procesie przeobrażenia filolity utraciły pierwotne minerały ilaste z mułowców (skały macierzystej). W wielu przypadkach fyllity przechodzą w dalszym procesie metamorficznym w odpowiednich warunkach (wzrost ciśnienia, wyższe temperatury, warunki facji amfibolitowej) w łupki mikowe. Fyllity kwarcowe były w przeszłości bardzo rozpowszechnione jako kamienie szlifierskie.

Ortoklaz

Ortoklas jest skalenem alkalicznym i tym samym należy do grupy krzemianów i germanianów; podobnie jak mikroklin (w przypadku filitu mikroklinowo-kwarcowego), ortoklas jest krzemianem szkieletowym. Mikroklin jest przy tym niskotemperaturową odmianą K[AlSi₃O₈], natomiast ortoklas jest wysokotemperaturową odmianą tego związku. Ortoklas jest często określany również jako adular lub adularia.

Ortoklaz może występować w postaci drobnoziarnistych lub gruboziarnistych do masywnych agregatów, ale w postaci krystalicznej może również tworzyć kryształy pryzmatyczne lub tabularne. Wygląd nie jest jednolity, ze względu na częściowe zastąpienie zawartości potasu przez sód lub bar oraz niewielkie domieszki obce (np. żelazo) barwa ortoklazu może być od przezroczystej do białej (defekt struktury sieciowej) do jasnożółtej, czerwonej, brązowej lub szarej, typowy dla ortoklazu jest szklisty połysk lub perłowy połysk. Rozszczepialność jest idealna.

Ortoklaz występuje nie tylko w skałach metamorficznych (np. fillitach z ilastych skał macierzystych, ale także w innych skałach osadowych, takich jak piaskowce). Jako typowy minerał skałotwórczy, występuje również w skałach iglastych (granit, pegmatyt, sjenit i inne), gdzie również może się tworzyć. Typowymi minerałami towarzyszącymi ortoklazowi są biotyt, różne hornblendy, muskowit, albit lub beryl.

Ortoklaz jest stosowany jako surowiec w przemyśle szklarskim i ceramicznym, a także w przemyśle farmaceutycznym. Odmiana kamienia księżycowego jest bardzo często używanym kamieniem szlachetnym.

Wniosek

Ortoklazowy fillit kwarcowy jest specjalną odmianą fillitu kwarcowego i jest mało znany jako kamień naturalny. Jedynie odmiana kamienia naturalnego „Clarks” z USA jest nieco bardziej znana w tym kraju jako ortoklazowy fillit kwarcowy.