Iłowiec: powstawanie, właściwości i zastosowanie

Łupek bitumiczny, iłowiec łupkowy i łupek iłowcowy

Wśród iłowców istnieje poza tym szereg form szczególnych, z których każda nosi własną nazwę. Należą do nich na przykład silnie bitumiczne iłowce, które określa się jako „łupki bitumiczne”. Jeśli iłowce łatwo łupią się wzdłuż powierzchni warstw, nazywa się je „iłowcami łupkowymi”.

Metamorficzne (przeobrażone) iłowce, które są zwykle cienkopłytkowo łupiącym się iłowcem, nazywa się łupkiem iłowcowym. Przeobrażenie (metamorfoza) następuje przy tym pod wpływem wysokich ciśnień i temperatur. W przypadku tych skał może się zdarzyć, że powierzchnie łupliwości nie biegną równolegle do warstwowania skały. Łupek iłowcowy jest więc przejściem do łupka, który stosuje się jako płyty dachowe i ścienne.

Od minerału ilastego do skały

Minerały ilaste powstają z jednej strony w wyniku wietrzenia innych minerałów, a także wietrzenia szkliw. Mogą jednak także tworzyć się na nowo, na przykład gdy wytrącają się z przesyconych roztworów. W trakcie tworzenia się skały (diageneza) struktury krystaliczne układają się wtedy wciąż na nowo, w języku geologicznym mówi się przy tym o rosnącym „dojrzewaniu” osadu.

Podczas transportu warstw mineralnych zwykle wyraźnie drobniejsze minerały ilaste są przy tym osadzane oddzielnie od innych, grubszych składników. Tak powstaje warstwa wyjściowa do tworzenia drobnoziarnistego iłowca o składnikach o bardzo małej wielkości ziarna. Ił osadza się chętnie na obszarach wód stojących, na przykład w dolinach rzecznych, jeziorach, na równinach pływowych lub głębokich partiach mórz, gdzie prawie nie ma prądu. Przez przykrycie kolejnymi warstwami rosną ciśnienie i temperatura, muł się odwadnia i utwardza w skałę.

Klastyczne osady o wielkości ziarna między iłem (0,002 mm) a drobnym piaskiem (0,063 mm) nazywa się natomiast „pyłem” lub „mułem”, powstają z nich odpowiednio tak zwane „pyłowce” lub „mułowce”. Więcej na stronie o mułowcu.

Cechy w skrócie

Iłowiec jest bardzo drobnoziarnisty i gęsty, wielkość ziarna wynosi poniżej 0,002 milimetra. Jest zwykle bardzo miękki i warstwowany oraz występuje w barwie od jasno- do ciemnoszarej, czarnej, czerwonej i zielonej, częściowo pasiastej. Wiele odmian pęcznieje w wodzie i się rozpada.

Jeśli płyty da się łupać wzdłuż warstwowania, mówi się o iłowcu łupkowym.

Odróżnienie od podobnych skał

Mułowiec ma grubsze ziarno od 0,002 do 0,063 milimetra i pęcznieje mniej. Łupek iłowcowy jest metamorficzny, cienkopłytkowo łupliwy i mało wrażliwy na wodę oraz stosuje się go jako płyty dachowe i ścienne. Iłowiec służy natomiast przede wszystkim jako surowiec na cegły, ceramikę i cement.

Iłowiec w skrócie

Jako jedna z najczęściej występujących skał osadowych iłowiec jest zaskakująco mało znany. Jest przy tym nie tylko ważnym materiałem wyjściowym dla przemysłu ceramicznego, ale także dla przemysłu materiałów budowlanych, na przykład w dziedzinie produkcji cementu lub jako materiał wyjściowy dla tak zwanego keramzytu.