Perydotyt: skład, występowanie i zastosowanie gospodarcze

Skład w szczegółach

Perydotyty nie zawsze mają taką samą budowę, skład może w zależności od otoczenia częściowo znacznie się zmieniać. Dochodzi do tego, że w najwyższych warstwach płaszcza Ziemi (do głębokości około 200–300 km) procesy topnienia mogą częściowo bardzo silnie zmieniać znajdujące się tam perydotyty.

Zmiany przez przetopienie

Jest to szczególnie wyraźne na przykład pod grzbietem śródoceanicznym i w tak zwanych strefach subdukcji, gdzie takie stopy tworzą na przykład także skorupę oceaniczną. Ściśle rzecz biorąc, skorupa oceaniczna powstaje z bazaltowego stopu pod grzbietami śródoceanicznymi. Wskutek tego przetopienia w perydotytach ubywa żelaza, glinu, a także wapnia i sodu, przez co rośnie zawartość oliwinu, a zawartość piroksenów maleje.

Przy zawartości klinopiroksenu poniżej 10 % perydotyt staje się harzburgitem, a jeśli udział ortopiroksenu zmniejszy się również do mniej niż 10 %, skałę nazywa się dunitem. Składa się wtedy w 90 % z oliwinu. Skały, w których zmniejszony jest tylko udział ortopiroksenu, nazywa się natomiast werlitem. Lerzolit jest natomiast skałą składającą się z oliwinu (40–90 %) i co najmniej 5 % orto- i klinopiroksenu. Uchodzi za odmianę szczególną skał perydotytowych i występuje szczególnie w górnym płaszczu Ziemi.

Zmiany w miarę wzrostu głębokości

Przy niewielkim ciśnieniu (na głębokości około 30 km) występuje plagioklaz, na większych głębokościach występują już tylko spinel (do około 85 km) i granat (głębokości większe niż 85 km). Wszystkie trzy są magazynami glinu. W jeszcze głębszych strefach (od około 350 km głębokości) zmienia się także pozostały skład perydotytów, z granatu i piroksenów powstaje wtedy majoryt granatowy, z oliwinu wadsleyit i ringwoodyt, a na głębokościach od około 660 km mineralogia jest już zupełnie inna.

Szczególne składniki poboczne

Oprócz głównych składników mieszaniny mogą występować różne inne minerały, które również zmieniają się lokalnie. W strefach subdukcji często znajduje się na przykład amfibol lub flogopit wskutek wysokiego chłonięcia wody przez skałę. Mogą występować także grafit i diament (w środowiskach bogatych w CO2). W skale może też występować piroksenit, który często przecina skały perydotytowe jako ciemna, pasmowa warstwa.

Pikryt na posadzki i stopnie schodów

Ilustracja poglądowa (AI)

Znaczenie gospodarcze nieprzeobrażonego perydotytu jest odpowiednio niewielkie, jedynym szerszym zastosowaniem jest pikryt, specjalna skała, która w czasach NRD miała pewne znaczenie i (ze względu na dużą gęstość) jest stosowana na bardzo solidne posadzki i stopnie schodów. Pikryt to skała z rodziny perydotytów zawierająca ponad 50 % oliwinu. Wydobywano go w Turyngii, stopnie schodów w głównym foyer Pałacu Kultury w Dreźnie wykonano z pikrytu z Seibis koło Lobenstein.

Ciemne perydotyty były dawniej częściej używane na nagrobki, na przykład z Afryki Południowej. Więcej o pielęgnacji takich kamieni na stronie o czyszczeniu nagrobków.

Ruda chromu, nikiel i magazynowanie dwutlenku węgla

Perydotyty i powstałe z nich serpentynity zawierają nagromadzenia spinelu chromowego, wykorzystywane jako ruda chromu. W warunkach tropikalnych perydotyty ulegają wietrzeniu lateryzacyjnemu, w laterytach gromadzi się zawarty nikiel i służą one jako źródło niklu.

W związku z postępującymi zmianami klimatu określone rodzaje perydotytu są przedmiotem dyskusji o magazynowaniu dwutlenku węgla. Niektóre rodzaje skał są w stanie wiązać CO2 z atmosfery w postaci węglanów, metod wprowadzania CO2 do tych skał jednak jeszcze nie ma, chodzi jedynie o rozważania teoretyczne.

Zabieg dopiero po sprawdzeniu

Dla elementów z perydotytu lub pikrytu nie ma własnych zasad czyszczenia, ponieważ skała jest rzadko stosowana w budownictwie. Ze względu na dużą gęstość można zakładać dobrą trwałość. W przypadku posadzek z perydotytu czyszczenie i ochrona zależą od konkretnej odmiany skały, powierzchni i rodzaju zabrudzenia.

Przed zabiegiem w przypadku wrażliwych powierzchni kamiennych lub niejasnego podłoża powinieneś zlecić naszemu zakładowi specjalistycznemu sprawdzenie, jaki jest materiał i stan oraz jaka jest odpowiednia metoda. W ten sposób unikniesz szkód spowodowanych nieodpowiednimi środkami czyszczącymi lub pielęgnacyjnymi. W przewodniku Jak czyścić kamień naturalny znajdziesz ogólne wskazówki.