Piaskowiec: powstanie, rodzaje, właściwości i pielęgnacja

Droga powstawania: od osadu luźnego do skały

Jak we wszystkich skałach osadowych, najpierw dochodzi do osadzania osadów jako tak zwanego osadu luźnego. Ponieważ piaskowce są tak zwaną klastyczną skałą osadową, osady, które później prowadzą do powstania piaskowców, to zawsze kruszywa skalne o wielkości piasku (wielkość ziarna od 0,063 mm do 2 mm), pochodzące ze zwietrzałych lub w inny sposób zniszczonych skał.

Osady biogeniczne (np. wapń wydzielany przez zwierzęta lub rośliny, wapienne mikroszkielety kopalnych glonów) oraz osady chemiczne przez wytrącanie niektórych substancji rozpuszczonych w wodzie prowadzą do powstania innych skał (często wapieni).

Ziarna piasku osadzały się przeważnie na płytkich morzach przybrzeżnych, dokąd były transportowane głównie z lądu (np. przez rzeki). Na większych głębokościach morskich znajduje się niemal wyłącznie osady mułowe, a nie piaszczyste, które również prowadzą do powstania innych skał.

Jeśli kruszywa skalne były transportowane przez wiatr, mówi się o tak zwanych osadach eolicznych, jeśli przez rzeki, o osadach rzecznych (fluwialnych).

Osadzony osad luźny zaczyna z czasem twardnieć, ten proces nazywa się cementacją. Ponieważ kwarc jest najbardziej odpornym chemicznie i najtwardszym minerałem, zachowuje się najdłużej i tworzy tym samym większą część frakcji piaskowej, inne minerały z czasem rozpadają się.

Przy cementacji pustki między poszczególnymi ziarnami wypełnia się spoiwem (niejako „cementem”, który spaja piaskowiec). W większości przypadków jest to kwarc, który podczas tworzenia skały przez tak zwane rozpuszczanie ciśnieniowe najpierw wytrąca się z ziaren piasku, a potem ponownie krystalizuje w przestrzeni porów między poszczególnymi ziarnami. Prowadzi to do mocnego związania ziaren piasku ze sobą.

Spoiwa decydują o właściwościach

Jako spoiwo występują też kalcyt, ankeryt lub syderyt (piaskowiec cementowany węglanowo), możliwe są także tlenki żelaza, takie jak hematyt, goethyt lub limonit (piaskowiec żelazisty), a także gips, zeolity, skalenie lub niektóre minerały ilaste, takie jak chloryt, illit lub kaolinit. Wszystkie te możliwe warianty spotyka się jednak wyraźnie rzadziej niż piaskowce spojone kwarcem.

Piaskowce spojone kwarcytowo są twarde i odporne na pogodę, odmiany spojone wapniście lub ilasto są wyraźnie miększe i wrażliwsze. Cementacja jest wyjaśniona także jako cementacja w słowniku.

Rodzaje piaskowca

Za piaskowce uważa się skały zgodnie z definicją tylko wtedy, gdy tak zwana frakcja piaskowa (udział ziaren piasku w skale) osiąga co najmniej 50 %. W piaskowcu kwarcowym udział kwarcu musi wynosić co najmniej 90 % frakcji piaskowej. Piaskowce kwarcowe to „typowe” piaskowce. Obok nich wyróżnia się jeszcze tak zwane arkozy (udział skalenia co najmniej 25 %) i szarogłazy (mniej niż 75 % kwarcu).

Piaskowce wapniste to wszystkie piaskowce o wysokim udziale węglanu wapnia. Skały zbudowane z ziaren wapiennych należą natomiast zawsze do wapieni i nie są zaliczane do piaskowców.

Jeśli wielkość ziarna w piaskowcach jest przeważnie większa niż 2 mm, nie mówi się już o piaskowcach, lecz o brekcjach (ziarna kanciaste) lub zlepieńcach (ziarna obtoczone).

Jako szczególne piaskowce wyróżnia się obok tego jeszcze kilka innych rodzajów, jak na przykład czerwony piaskowiec, który zawiera dużą ilość hematytu, albo piaskowce ilaste, które przez wysoki udział składników ilastych stanowią formę mieszaną piaskowców i iłowców.

Piaskowiec pstry nie jest natomiast szczególną odmianą piaskowca, lecz ciągłą warstwą skalną, utworzoną z osadów złożonych w określonym okresie historii Ziemi (w dolnym triasie), i daje (nieco zawodną) wskazówkę co do wieku tej warstwy.

Więcej o rodzajach w profilach arkoza, szarogłaz, czerwony piaskowiec i piaskowiec pstry.

Sztuczne piaskowce wapniste

Piaskowce wapniste wytwarza się też sztucznie jako produkt przemysłowy. Ich właściwości wyraźnie różnią się od naturalnych piaskowców wapnistych, są one z naturalnie powstałymi kamieniami trudne do porównania.

Zastosowanie piaskowca

Piaskowce są od bardzo dawna szeroko wykorzystywane: z jednej strony jako materiał budowlany, z drugiej do aranżacji elewacji i jako kostka brukowa. Regionalnie stosuje się przy tym często zupełnie różne piaskowce o różnych kolorach i także różnych właściwościach technicznych. Przykładami tej różnorodności są typowy westfalski piaskowiec zielony, brązowoczerwony piaskowiec Weser, żółty piaskowiec Ibbenbuerener czy, z powodu braku domieszek, po prostu szary piaskowiec ruhrski. Piaskowce ilaste są wielokrotnie miększe niż twarde, spojone kwarcytowo piaskowce i dlatego stosuje się je głównie do wyposażenia wnętrz i w rzeźbiarstwie (zwłaszcza do rzeźb).

Liczne budowle z piaskowca należą w wielu miejscowościach Niemiec do typowych zabytkowych budynków z przeszłości, a rodzaj użytych kamieni pozwala zwykle od razu wnioskować, gdzie budynek stoi.

W regionach winiarskich krajobraz kształtują przede wszystkim mury z suchego kamienia (mur z suchego kamienia = kamienie ułożone jeden na drugim bez użycia zaprawy) z piaskowców. Stanowią tam także ważne siedliska dla owadów, ale też dla niektórych gatunków roślin. W formie spojonej zaprawą piaskowce stosuje się obok tego często do aranżacji murów ogrodowych w prywatnych ogrodach.

Także jako kamień naturalny lub naturalny kamień budowlany wiele piaskowców jest dobrze znanych: obok szeroko znanego piaskowca łabskiego, od którego nazwano też całe pasmo górskie, są to na przykład także czerwony piaskowiec Main, piaskowiec młyński z Waldshut czy piaskowiec z doliny Neckaru, piaskowiec z Odenwaldu, znany kamień Anroechter czy piaskowiec pstry ze Schmalkalden jako typowo niemieckie piaskowce.

Santafiora z Włoch, piaskowiec Bollinger i berneński ze Szwajcarii, piaskowiec Nekso z Bornholmu (Dania), piaskowiec Brenna i Warthau z Polski to znane piaskowce europejskie. Do odmian znanych na całym świecie należą ponadto australijski piaskowiec Hawkesbury, piaskowiec z Góry Stołowej, piaskowce Ermelo i Steenpan z Afryki Południowej oraz piaskowiec White City z Lesotho.

Jako kamienie naturalne piaskowce stosuje się jako posadzki i stopnie schodów, ale także jako materiał wyjściowy do różnych elementów dekoracyjnych w ogrodzie, jako okładziny ścienne i kamienie dekoracyjne we wnętrzach.

Czyszczenie piaskowca: czyszczenie, impregnacja i pielęgnacja piaskowca

Czyszczenie piaskowca jest właściwe, gdy Twój piaskowiec pod zielonym lub ciemnym nalotem stracił kolor. Aby potem chłonął mniej wody, jest pielęgnacja kamienia z impregnacją, ochroną wnikającą w pory. Jak pracochłonne będzie czyszczenie piaskowca, zależy od wielkości powierzchni i od tego, jak mocno osad siedzi w kamieniu. Celem fachowego czyszczenia jest zachowanie wartości Twojej nieruchomości, czysto i bez uszkodzenia materiału, dla klientów prywatnych i firmowych.

Przewodnik, wskazówki i triki od profesjonalisty o czyszczeniu piaskowca: tu otrzymasz całą naszą wiedzę fachową w postaci instrukcji i wskazówek do czyszczenia i pielęgnacji Twoich piaskowców własnymi siłami, w przewodniku: czyszczenie piaskowca; nowe fugi opisuje przewodnik: fugowanie piaskowca.

Jak należy czyścić piaskowiec? Fugi są prawdziwym problemem

Przy czyszczeniu piaskowca należy zwracać uwagę nie tylko na właściwości kamienia. Prawdziwy problem stanowią raczej szerokie fugi, oparte zwykle na cemencie z piasku kwarcowego. Ten materiał fugowy z czasem staje się coraz bardziej szorstki i przez to szybciej wietrzeje. Charakterystyczny, piękny układ kamienia i fug jest coraz bardziej zaburzony. Płyty piaskowca wietrzeją natomiast dzięki swojej w porównaniu z fugami zwykle gładkiej powierzchni wyraźnie wolniej, a ponadto dzięki temu o wiele łatwiej uwolnić je od zabrudzeń.

Co więc zrobić, aby wyczyścić tę skałę i fugi? Ponieważ fugi między nawierzchnią z piaskowca z biegiem lat stają się coraz bardziej porowate, przy czyszczeniu myjką wysokociśnieniową warto zredukować ciśnienie wody do minimum. W przeciwnym razie dodatkowo zszorstkowałoby się materiał fugowy, co miałoby za skutek szybszy powrót zabrudzenia, a w najgorszym razie sprawiłoby, że całe części fug by się wykruszyły.

Stosować wysokie ciśnienie z umiarem

Z czyszczenia wysokociśnieniowego wodą nie trzeba jednak całkowicie rezygnować, ponieważ jest to nadal szybka możliwość czyszczenia, a skała, tak samo jak materiał fugowy, znosi pewien poziom ciśnienia wody. Ciśnienie wody do 80 bar można uznać za niegroźne, o ile odmiana jest mocna, a fugi nienaruszone; miękkie piaskowce spojone ilasto i porowate fugi znoszą mniej. Choć w ten sposób nie da się jeszcze usunąć z nawierzchni piaskowej wszystkich zabrudzeń, takich jak na przykład porosty, grzyby i tym podobne, zazwyczaj usunięte są wszystkie grube, powierzchowne zabrudzenia, takie jak mchy i glony. Wszystkie jeszcze obecne głęboko siedzące zabrudzenia czyści się potem następującymi środkami czyszczącymi, przeznaczonymi specjalnie do tego kamienia.

Do czyszczenia piaskowca używasz albo szczotki, albo myjki wysokociśnieniowej o ciśnieniu wody co najwyżej 80 bar, aby zapobiec uszkodzeniu fug. Profesjonalni usługodawcy stosują ewentualnie także maszyny do czyszczenia podłóg na zewnątrz. Są one wyposażone w szczotkę odpowiednią do kamienia naturalnego i czyszczą szybko i skutecznie. Kto czyści swój taras z piaskowca sam, bierze czystą wodę i miękką szczotkę: w ten sposób oszczędzasz materiał fugowy i zapobiegasz szorstkiej powierzchni, która szybko się brudzi.

Przy czyszczeniu należy zrezygnować z twardych i drapiących narzędzi czyszczących. Środki czyszczące muszą być bez kwasów, także agresywne środki alkaliczne są w przypadku piaskowca tabu. Praktycznie żaden rodzaj piaskowca nie jest odporny na sól drogową, a mrozoodporność waha się zależnie od odmiany.

Czyszczenie i pielęgnacja piaskowców

Przy czyszczeniu i pielęgnacji zawsze trzeba brać pod uwagę właściwości danej odmiany piaskowca. Właściwości techniczne piaskowców ilastych i piaskowców kwarcowych mogą bardzo się różnić, odpowiednio różne są też wytrzymałość i wymagania pielęgnacyjne.

Przy pielęgnacji bezwzględnie trzeba pamiętać, że praktycznie żaden rodzaj piaskowca nie jest odporny na sól drogową, przy zastosowaniu na zewnątrz należy więc odpowiednio na to uważać. Mrozoodporność może być różna zależnie od rodzaju piaskowca, na to także należy zwrócić uwagę już przy wyborze kamieni, jeśli chce się je stosować na zewnątrz.

Ze względu na zwykle bardzo dużą nasiąkliwość w przypadku wszystkich piaskowców zaleca się impregnację, która może też zmniejszyć ryzyko powstawania nieładnych plam.

Przy czyszczeniu należy zawsze bezwzględnie zrezygnować z twardych i drapiących narzędzi czyszczących, także myjka wysokociśnieniowa powinna raczej zostać w szopie, jedno i drugie szkodzi bowiem nawierzchni z piaskowca w ogóle nie. Środki czyszczące muszą być bezwzględnie bez kwasów, także agresywne środki alkaliczne są w przypadku piaskowców tabu. Tam, gdzie stosuje się myjkę wysokociśnieniową, to tylko przy mocno zredukowanym ciśnieniu na mocnych odmianach z nienaruszonymi fugami.

Przy doborze środków czyszczących i pielęgnacyjnych należy najlepiej zawsze sięgać po specjalne środki do piaskowca ze sklepów specjalistycznych, dotyczy to szczególnie usuwania plam i usuwania nalotów cementowych po ułożeniu.

W przypadku porowatych nawierzchni kamiennych przed zabiegiem należy sprawdzić spoiwo, wytrzymałość, wilgotność i obecne sole.

Środki czyszczące do piaskowców według rodzaju zabrudzenia

Tutaj znajdziesz specjalnie dopasowany środek czyszczący do Twoich piaskowców zależnie od rodzaju zabrudzenia. My także pracujemy z tymi środkami. Przy osadach organicznych, takich jak glony i mech, według danych producenta może wchodzić w rachubę AKEMI Anti-Gruen POWER na odpowiednich, dopuszczonych przez producenta powierzchniach mineralnych; podłoże, środki ochronne i zastosowanie zależą wyłącznie od aktualnej karty technicznej, a środka nie wolno mieszać z kwasami.

Przy tłuszczach, olejach i woskach (olej silnikowy, tłuszcz jadalny) przy wsiąkniętych plamach oleju lub tłuszczu na odpowiednich powierzchniach kamiennych pasta AKEMI do usuwania oleju i tłuszczu może być podejściem dopasowanym do materiału. Działa absorpcyjnie i nie zastępuje metody emulgowania wysokim ciśnieniem lub gorącą wodą; przed użyciem obowiązuje aktualna karta techniczna. Na plamy rdzy, kamień wapienny i wodny oraz naloty cementowe są osobne środki do usuwania, zob. przewodnik: usuwanie plam rdzy z kamienia i przewodnik: usuwanie nalotu cementowego.

Do czyszczenia gruntownego przy silnych pozostałościach tłuszczu, oleju lub środków pielęgnacyjnych na odpowiednich powierzchniach kamiennych i ceramicznych może wchodzić w rachubę intensywny środek czyszczący AKEMI w profesjonalnym zastosowaniu według aktualnej karty technicznej. Do czyszczenia i pielęgnacji bieżącej powierzchnię należy najpierw sprawdzić pod kątem materiału; AKEMI Crystal Clean (koncentrat) można stosować tylko w zakresach zastosowania podanych przez producenta.

Impregnacja lub uszczelnianie piaskowca

Impregnacja lub uszczelnianie piaskowca jest w każdym przypadku sensowne. Gdy nawierzchnia z kamienia naturalnego i materiał fugowy znów lśnią jak pierwszego dnia, chce się oczywiście utrzymać ten stan jak najdłużej. Aby doskonale chronić i pielęgnować nawierzchnię kamienną, do wyboru jest wiele produktów do pielęgnacji kamienia, w tym wiele impregnatów i uszczelniaczy najróżniejszych producentów. Ze względu na zwykle wysoką nasiąkliwość impregnacja zmniejsza ponadto ryzyko nieładnych plam. Więcej na ten temat w przewodniku: impregnacja kamienia naturalnego.

Dla naturalnego wyglądu bez efektu pogłębienia koloru polecamy impregnat hydrofobowy rozpuszczalny w wodzie. Ta impregnacja do piaskowca nie zmienia w żaden sposób wyglądu ani dotyku kamienia, nie tworzy się żadna warstwa, a po wniknięciu w powierzchnię pokazuje doskonałe działanie brudo- i wodoodporne.

Jeśli Twój kamień naturalny ma stale wyglądać jak mokry, a kolor płyt piaskowca ma wyraźniej się uwydatniać, trzeba sięgnąć po impregnację z pogłębiaczem koloru. Gdy kamień jest tak impregnowany, chłonność powierzchni zmniejsza się tak bardzo, że oleje i tłuszcze nie dostają się już do kamienia. Ponadto substancje pogłębiające kolor w impregnacie nadają piaskowcowi stale mokry wygląd. Środek impregnujący AKEMI Anti-Fleck Super można sprawdzić jako ochronę przed plamami dla chłonnych powierzchni z kamienia naturalnego lub sztucznego według aktualnej karty technicznej; miarodajne są aktualne materiały AKEMI i powierzchnia próbna.

Na tych źródłach opierają się stwierdzenia na tej stronie. Linki prowadzą na strony zewnętrzne.

• Wikipedia: Sandstein
• GEOWiki@LMU: Sandstein
• Portal o kamieniach i minerałach: Sandstein