Płyty solnhofeńskie: wapień płytowy z Bawarii, skamieniałości i pielęgnacja

Gdzie kamień jest wydobywany

Złoża znajdują się między Solnhofen a Langenaltheim (powiat Weissenburg-Gunzenhausen) oraz częściowo w powiecie Eichstatt. Wydobywa się go tam w licznych kamieniołomach. Wapień rozdziela się na płyty, co także dziś wymaga ręcznego wydobycia w kamieniołomach: pakiety wyłamuje się ze skały, a płyty następnie łupie ręcznie.

Laguny w górnej jurze

W górnej jurze region leżał pod tropikalnie ciepłym płytkim morzem z rozległym szelfem węglanowym. Pasma raf dzieliły go na laguny w kształcie niecek. W obszarach raf powstawały masywne skały wapienne i dolomitowe, w spokojnych lagunach natomiast cienkoławicowe wapienie płytowe. Dzisiejsze złoża były więc krajobrazem lagun górnej jury, którego wiek, zależnie od źródła, datuje się na około 150 do 145 milionów lat; górna jura jako całość sięga wyraźnie dalej wstecz.

Za powstawanie, a przede wszystkim za szczegółowe zachowanie skamieniałości odpowiada bardzo silnie zasolone morze, które w czasie górnej jury znajdowało się w tym rejonie. Z powodu wysokiego zasolenia zwierzęta i rośliny mogły rozkładać się tylko w ograniczonym stopniu i dlatego w bardzo dużym zakresie zachowały się jako skamieniałości. Osady w obszarze lagun, wapienny muł, zostały następnie w ciągu milionów lat w zwykłym procesie powstawania skał przekształcone w wapień.

Co zawierają płyty

Typowe skamieniałości w solnhofeńskim wapieniu płytowym to przede wszystkim amonity, różne skorupiaki, ryby kostnoszkieletowe, fragmenty ichtiozaurów i pterozaurów oraz inne zwierzęta i rośliny ówczesnego środowiska lagun, bardzo szczegółowo tu zachowane. Skamieniałości nie są szczególnie częste, ale często wyjątkowo dobrze zachowane. Płyty ze skamieniałościami są poszukiwane przez kolekcjonerów.

Archaeopteryx

Występowanie skamieniałości ma szczególne znaczenie przede wszystkim dlatego, że w solnhofeńskim wapieniu płytowym znaleziono jedyne znane okazy Archaeopteryx lithographica, w tym okaz typowy. Upierzony dinozaur Archaeopteryx lithographica nazywany jest też prapierzem. Uchodzi za ogniwo pośrednie między gadami, czyli dinozaurami, a ptakami i jest ponadto jak dotąd jedynym źródłem skamieniałości praptaka Archaeopteryx.

Dendryty nie są skamieniałościami

Z skamieniałościami często myli się tak zwane dendryty, które są jednak związkami żelaza i manganu, wykrystalizowanymi na górnej stronie powierzchni warstw z powodu warstwowych osadów. Przy krystalizacji tworzą strukturę przypominającą drzewka lub pióra, mają jednak pochodzenie mineralogiczne i nie są więc skamieniałościami.

Gdzie można zobaczyć znaleziska

Ważne znaleziska z tego stanowiska skamieniałości są wystawiane zarówno regionalnie w Muzeum Jury na zamku Willibaldsburg i w Muzeum Berger w Eichstatt-Harthof, jak i w innych miejscach wystawowych, na przykład w Muzeum Mineralogii i Geologii w Dreźnie.

Cechy

Płyty solnhofeńskie są kremowe do ochrowych, także brązowawe, szarawe lub czerwonawe, bardzo drobnoziarniste i cienkoławicowe, a więc rozdzielające się na cienkie płyty. Przy twardości w skali Mohsa 3 do 3,5 są miękkie. Kamień jest znany ze swoich skamieniałości, aż po Archaeopteryxa.

Odróżnienie od innych skał

Marmur jurajski to także wapień jurajski pod nazwą marmuru. Wapień muszlowy pochodzi z innej ery geologicznej i zawiera wyraźnie widoczne resztki muszli. Marmur jest przekrystalizowany i metamorficzny, solnhofeński wapień płytowy to skała osadowa. Trawertyn wykazuje wydłużone pory.

Okno w odległą przeszłość

Solnhofeński wapień płytowy z Bawarii otwiera bezpośrednie okno w najodleglejszą przeszłość i jest znany na całym świecie dzięki zawartym skamieniałościom. Jako kamień naturalny i materiał z kamienia naturalnego na posadzki, schody i okładziny ścienne pozostaje mimo to w większości w przystępnych cenowo granicach. Jako jeden z najbardziej zwartych wapieni na rynku jest też technicznie szczególną skałą, którą ze względu na niewielką twardość trzeba jednak pielęgnować delikatnie.