Leucyt: biały zastępnik skaleni ze skał wulkanicznych

Ze składem chemicznym K[AlSi2O6] leucyt jako dość rzadki minerał należy do klasy krzemianów. Inne jego nazwy to leuzyt, leukolit, krzemian potasowo-glinowy i biały granat. Strukturalnie minerał zaliczany jest do krzemianów szkieletowych. Swoją nazwę wywodzącą się od greckiego słowa leukos, oznaczającego biały, otrzymał w 1791 roku od Abrahama Gottloba Wernera z powodu swojej często białej barwy. Po raz pierwszy leucyt znaleziono na Monte Somma koło Neapolu.

Dwie formy krystaliczne przy niezmienionym składzie czynią leucyt dimorficznym. Powstały naturalnie leucyt powyżej 900 stopni Celsjusza przyjmuje najpierw postać sześcienną (leucyt wysokotemperaturowy); między 600 a 700 stopni następuje przejście do układu tetragonalnego (leucyt niskotemperaturowy). Ta zmiana wytwarza lamele bliźniacze, przez które większość kryształów zyskuje matowo biały wygląd.

Leucyt występuje przeważnie jako wyraźnie rozpoznawalne ikozytetraedry, czyli kryształy z 24 ścianami; poza tym powstają agregaty ziarniste do masywnych. W czystej postaci jest bezbarwny i przezroczysty. Defekty sieci lub bliźniakowanie sprawiają, że zwykle wygląda na biały, natomiast obce domieszki nadają mu barwę szarą, żółtawą do czerwonawej. Niezwietrzałe ściany kryształów mają połysk podobny do szklistego, podczas gdy powierzchnie przełamu lśnią tłusto.

Przed rurką lutowniczą leucyt nie daje się stopić. Boraks rozpuszcza go tylko powoli. Przez kwas solny i kwas fluorowodorowy zostaje rozpuszczony, przy czym kwas krzemowy wytrąca się w postaci proszku. W cienkim preparacie często widoczne są ośmiokątne zarysy oraz charakterystyczne wianuszki żużlowe: małe inkluzje leżące wzdłuż dawnych zewnętrznych ścian kryształów.

Jako magmowy minerał wysokotemperaturowy leucyt jest typowy. Jego powstawanie następuje podczas krzepnięcia law bogatych w alkalia i ubogich w dwutlenek krzemu. W fonolicie leucytowym, leucytofirze i bazalcie leucytowym występuje jako składnik skałotwórczy razem z analcymem, augitem, biotytem, labradorytem, nefelinem, oliwinem i ortoklazem. Ogółem występuje rzadko; znanych jest około 190 miejsc występowania (stan na 2013 rok).

We Włoszech występował oprócz Monte Somma także na Wezuwiuszu, Etnie oraz w licznych miejscach w Lacjum. Do złóż leucytu w Niemczech zaliczają się Vogelsberg w Hesji i Eifel, na przykład koło Andernach, nad jeziorem Laach i koło Mendig. Znaleziska stamtąd i z Wezuwiusza obejmują dobrze wykształcone kryształy o średnicy kilku centymetrów. Z Austrii znamy go ze Stradner Kogel oraz z kamieniołomu bazaltu koło Kloch; w Szwajcarii jedynym znanym miejscem występowania jest Reiat w kantonie Szafuza.

Miejsca występowania leucytu leżą w Eifel koło Mendig oraz w Vogelsbergu, gdzie jako składnik skałotwórczy jest często wykrywalny tylko mikroskopowo. Do domów w pobliżu wulkanów używa się także skały bazaltowej, na przykład w miejscowościach Eifel. Jako okładziny podłogowe i schodowe oraz płyty elewacyjne bazalty znajdują zastosowanie tak samo jak kostka brukowa w architekturze ogrodowej i krajobrazowej. Dla czyszczenia takich kamieni znaczenie ma reakcja leucytu na kwasy. Mocne kwasy rozkładają nefelin, leucyt i oliwin. Minerały te występują w bazalcie w drobnym rozproszeniu, dlatego kamień w życiu codziennym uchodzi za w dużej mierze odporny na kwasy. Środków kwaśnych używaj mimo to wyłącznie rozcieńczonych i po próbie, a następnie dokładnie spłukuj; do pielęgnacji polerowanych powierzchni sięgaj po środki o obojętnym pH. W bazaltach bogatych w oliwin utlenianie żelaza może prowadzić do rdzawych plam.

Przy kostce bazaltowej lub skale lawowej przy Twoim domu chętnie obejrzymy Twoją powierzchnię na miejscu. Na życzenie oględziny i próbne czyszczenie otrzymasz bezpłatnie.