Kamień wulkaniczny

Terminem „skała wulkaniczna” lub „skała lawowa” określa się zwykle gruboporowate skały wulkaniczne, które wyglądają jak pumeks. W niektórych przypadkach obsydian, szkło wulkaniczne, jest również nazywany „kamieniem wulkanicznym”. Czasami oznaczenie to nosi również żwir bazaltowy, bazaltowe wióry i bazaltowy kamień kruszony. Klasyfikacja żwiru, okruchów i tłucznia opiera się wyłącznie na wielkości ziarna.

We wszystkich tych przypadkach mamy do czynienia z wulkanitami, czyli skałami wulkanicznymi, choć o różnym charakterze. Również skład mineralny może się znacznie różnić w zależności od rodzaju skały wulkanicznej. Skały wulkaniczne powstają, gdy gorąca magma z wnętrza Ziemi wydostaje się na powierzchnię w postaci lawy, a następnie szybko stygnie pod wpływem niższych temperatur panujących na powierzchni Ziemi i ulega zestaleniu.
Szczególnie szybkie ochłodzenie prowadzi w tym przypadku do powstania struktury szklistej, znanej z obsydianu (szkło wulkaniczne), natomiast magmy bogate w gazy wulkaniczne tworzą zazwyczaj bryły o różnej wielkości, w których znajduje się wiele pustych przestrzeni (jak pumeks). Gdy powstaje prawdziwa skała, jest ona gęsta i drobnoziarnista, podobnie jak bazalt. Wszystkie te odmiany stanowią różne kategorie skał wulkanicznych.

Użycie kamieni lawy

W zależności od właściwości kamieni, różne są również możliwości ich zastosowania. Żwir bazaltowy i tłuczeń bazaltowy oraz tłuczeń bazaltowy są stosowane zarówno przy budowie dróg i ścieżek, jak i bardzo często jako wysokiej jakości nawierzchnia do układania podjazdów i nawierzchni (np. żwirowany podjazd, ścieżka ogrodowa). Większe kawałki i kamienie są również powszechnie stosowane jako kamienie gabionowe.

Kamień lawowy o grubych porach, który wygląda jak pumeks, jest najczęściej wykorzystywany właśnie w ten sposób: jako środek ścierny do usuwania nadmiaru zrogowaciałego naskórka na ciele (zwłaszcza na stopach), ale także do obróbki drewna i tynków murarskich. Kamienie lawowe są ponadto wykorzystywane w budownictwie do produkcji lekkich bloków betonowych oraz jako sypkie materiały izolacyjne, w ogrodnictwie służą do ulepszania gleby i jako składnik podłoża , a w uzdatnianiu wody jako materiał filtracyjny.
Różnica między ciemnym kamieniem wulkanicznym (kamieniami lawowymi) a znacznie jaśniejszym pumeksem polega wyłącznie na zawartości powietrza i wielkości pęcherzyków w lawie bazaltowej – im wyższa zawartość powietrza i im mniejsze pęcherzyki, tym jaśniejszy jest pumeks. Pod względem składu zarówno pumeks, jak i kamień lawowy odpowiadają dokładnie obsydianowi.

Obsydian był używany jako szkło wulkaniczne od epoki kamiennej, jego ostre krawędzie uczyniły go doskonałym materiałem do wyrobu narzędzi w epoce kamiennej. Złoża w rejonie Morza Śródziemnego były znane bardzo wcześnie, wydobywane tam obsydiany były przedmiotem handlu na ogromne odległości już w epoce kamiennej.

Zarówno obsydian i kamień lawowy są używane w mniejszych rozmiarach jako kamień jubilerski, obsydian również jako kamień leczniczy w medycynie kamieni szlachetnych.

Kamienny dywan z kamienia wulkanicznego w morzu

Ogromny, swobodnie pływający kamienny dywan z pumeksu wulkanicznego został odkryty w Oceanie Spokojnym. Kawałki pokrywają pole o powierzchni 150 kilometrów kwadratowych. Ze względu na swoją pęcherzykowatą strukturę, gęstość pumeksu jest mniejsza niż gęstość wody, dlatego unosi się on na powierzchni.

Kamienny dywan, odkryty dopiero w 2019 roku, powoli dryfuje w kierunku Australii i Wielkiej Rafy Koralowej. Naukowcy mają nadzieję, że pływający dywan skalny będzie miał pozytywny wpływ na i tak już poważnie zniszczoną rafę koralową, gdzie większość koralowców już cierpi z powodu wybielania.

Pumeks najprawdopodobniej pochodzi z podziemnej erupcji wulkanicznej w pobliżu Tonga.

Czyszczenie kamieni wulkanicznych

Żwir bazaltowy i zrębki bazaltowe na podjeździe również wymagają sporadycznego czyszczenia. W niektórych przypadkach mogą również wystąpić większe zabrudzenia (np. tworzenie się zielonej powłoki, alg, mchu i chwastów lub przebarwienia, np. z powodu pozostawionych liści). Najlepszym sposobem zapobiegania większym zabrudzeniom jest regularne grabienie. Jeśli zabrudzenia lub zielone powłoki już powstały, ich usunięcie jest często trudne – w takim przypadku najlepiej zlecić to specjaliście, który dostarczy odpowiedni i skuteczny środek bez szkodliwych skutków ubocznych.

Wypełnienia gabionowe można prawie zawsze czyścić myjką wysokociśnieniową, a w przypadku pumeksu i obsydianu zwykle nie ma potrzeby czyszczenia.

Wniosek

Pozostałością po wybuchu wulkanu jest drobnoziarnista skała (bazalt), lawa skalna i pumeks oraz tzw. piroklasty i osady piroklastyczne. Wiele z nich można wykorzystać w pożyteczny sposób; schłodzone produkty resztkowe z wcześniej żarzącej się lawy dostarczyły nam wielu użytecznych materiałów już w epoce kamiennej. Wulkanizm wydaje się groźny – ale jednocześnie jest błogosławieństwem dla człowieka i przyrody.