Cześć. Tutaj wyjaśniamy powstawanie, właściwości i pielęgnację lamprofiru. Jeśli chodzi o Twoją powierzchnię, chętnie do Ciebie przyjedziemy.
Ilustracja poglądowa (AI)
Materiał
Lamprofir: skład, wygląd i zastosowanie
Z czego składa się ciemna skała żyłowa, jakie są jej odmiany, jak prawdopodobnie powstaje i gdzie można ją spotkać jako kamień dekoracyjny.
- Uczciwe ceny
- Prawdziwa bliskość klienta
- Specjalizacja od 2011
- Bez dodatkowych opłat
✓ Zapytanie w 2 minuty · ✓ Bezpłatnie · ✓ Bez zobowiązań
Lamprofiry to ciemne, drobno- do średnioziarniste magmowe skały żyłowe z biotytem, amfibolem i piroksenem oraz wyjątkowo wysoką zawartością substancji lotnych, takich jak woda, dwutlenek węgla, chlor i fluor. Chemicznie zaliczają się do skał alkalicznych z dużą ilością potasu, sodu, niklu i chromu przy małej ilości krzemu. Nazwa nadana przez Carla Wilhelma Gumbel (1874) opisuje rozbłysk świeżo odłupanych powierzchni kryształów, a ich powstawanie na dużej głębokości do dziś nie jest w pełni wyjaśnione.
Karta informacyjna: lamprofir
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Klasyfikacja | Magmatyt, głównie skała żyłowa, czasem intruzja |
| Ciemne minerały | Biotyt, amfibole, pirokseny, w niektórych przypadkach klinopiroksen i oliwin |
| Masa zasadnicza | Skaleń, w poszczególnych typach foidy lub szkliwo |
| Chemizm | Skała alkaliczna, dużo potasu i sodu, mało krzemu, dużo niklu i chromu, bogata w substancje lotne |
| Struktura | Drobno- do średnioziarnista, często porfirowa z wyrostkami |
| Odmiany handlowe | Lamprophyr Grenzland, Schneeflocke, Sluknov-Lipova |
Źródło: Wikipedia, hasło: lamprofir; Wikipedia (wersja angielska), hasło: lamprophyre
Czym jest lamprofir?
Tajemnicza skała żyłowa
Lamprofiry należą do raczej tajemniczych skał, których dokładne powstawanie do dziś nie jest w pełni wyjaśnione. Są to magmatyty (czyli skały zastygłe), które występują głównie jako skały żyłowe, czasem także jako tak zwane intruzje (skała, która w stanie płynnym wnika w inne skały i tam twardnieje).
Żyły są zwykle niezbyt miąższe, a lamprofiry często występują jako późne fazy większych intruzji. Ponieważ ich skład chemiczny nie pasuje do zwykłych schematów klasyfikacji magmatytów, nazywa się je według własnego schematu.
Masz powierzchnie lub elementy z lamprofiru albo z podobnej ciemnej skały żyłowej? Sprawdzamy, co da się wyczyścić i zakonserwować
Skład
Skład mineralny
Typowymi składnikami lamprofirów są biotyt, amfibole i pirokseny. Klinopiroksen i oliwin występują w niektórych przypadkach, a masa zasadnicza składa się jednak ze skaleni.
Chemizm: skała alkaliczna
W większości przypadków występują większe ilości potasu i sodu oraz baru, cezu, rubidu i strontu, za to zwykle tylko niewielkie zawartości krzemu. Typowa jest też wysoka zawartość chromu i niklu. Wysoka zawartość sodu i potasu oraz bardzo małe ilości krzemu czynią więc z lamprofirów tak zwaną skałę alkaliczną. Jako dalszą szczególną cechę tej grupy skał obok skalenia występują w skale także tak zwane foidy (zastępniki skaleni), z powodu stosunkowo niewielkiej obecności kwarcu (SiO2).
W wielu przypadkach lamprofiry wykazują też szczególnie wysokie zawartości wody, dwutlenku węgla, chloru, fluoru i SO2 (dwutlenku siarki). Zwłaszcza ten wysoki udział tak zwanych substancji lotnych (volatiles) jest ważną cechą lamprofirów.
W niektórych odmianach (jak w monchikitach i kamptonitach) stosunek potasu do sodu jest przesunięty, tu, inaczej niż w większości innych odmian, występuje wyraźnie więcej sodu niż potasu. Wszystkie pozostałe zawierają, podobnie jak lamproity, z którymi nie wolno mylić lamprofiru, wyraźny nadmiar potasu.
Odmiany o szczególnym składzie
Najważniejsze odmiany
Na podstawie ciemnych składników i składu masy zasadniczej można wyodrębnić określone odmiany. Szczególnie typowe odmiany to: minetta (biotyt-hornblenda-augit, w masie zasadniczej przeważa ortoklaz nad plagioklazem); spessartyt (hornblenda-augit, w masie zasadniczej przeważa plagioklaz nad ortoklazem); wogezyt (hornblenda-augit, w masie zasadniczej przeważa ortoklaz); kamptonit (amfibol-augit-oliwin-biotyt, w masie zasadniczej przeważa plagioklaz, dodatkowo większy udział sodu niż potasu); monchikit (amfibol-augit-oliwin-biotyt, masa zasadnicza albo w całości z foidów, albo szklista); alnoit (tak zwana skała melilitowa, melility to rzadkie krzemiany i germaniany).
Kersantyt odpowiada minetcie, zawiera jednak więcej plagioklazu niż ortoklazu. Alnoit według dzisiejszej systematyki IUGS nie jest już uznawany za lamprofir, lecz za skałę melilitową.
Nazewnictwo i grupy
Nazewnictwo jest w nauce geologicznej wciąż uważane za tymczasowe, aż do uzyskania nowych ustaleń umożliwiających inny podział. Przejściowo do nazywania poszczególnych odmian wykorzystano miejsce pierwszego opisu (np. wogezyt z Wogezów).
Minetta, kersantyt, wogezyt i spessartyt można przy tym połączyć w jedną grupę jako lamprofiry szoszonitowe, nazywane też lamprofirami wapniowo-alkalicznymi, a kamptonit, monchikit i sannait w grupę lamprofirów alkalicznych.
Typowy wygląd
Ciemna barwa i struktura
Lamprofir ma zawsze stosunkowo ciemną barwę, przy czym można odróżnić średnie (mezotypowe) i bardzo wyraźne ciemne zabarwienie (melanokratyczne). Powodem jest duża ilość zawartych mafijnych minerałów (minerały zawierające magnez i żelazo, takie jak amfibole, piroksen, oliwin, ale też melilit). Odmiana ultramaficzna u lamprofirów jednak nie występuje.
Struktura jest zwykle drobno- do średnioziarnista, ale w niektórych przypadkach może być też silnie porfirowa, często widać wyrostki. Często występują ponadto ocelle, zaokrąglone jasne wrostki ze skalenia, kwarcu lub kalcytu, które interpretuje się jako zastygłe resztkowe stopy.
Skąd pochodzi nazwa
Nazwa lamprofir wywodzi się zresztą również z szczególnej cechy optycznej: gdy lamprofir zostanie świeżo odłupany, powierzchnie kryształów amfibolu i biotytu najpierw jasno rozbłyskują. Z greckiego słowa oznaczającego „jasno rozbłysnąć” (lamprós) i często stosowanej cząstki phýro (mieszać) powstała w nazwie skały „lamprofir”. Termin wprowadził w 1874 roku geolog Carl Wilhelm Gumbel.
Teoria powstawania
Resztkowe stopy lub głębokie uskoki
Jako możliwość powstawania lamprofirów wchodzą w grę z jednej strony plutoniczne resztkowe stopy, z drugiej strony także powiązanie z bardzo głęboko sięgającymi uskokami w obszarze tektonicznym jako przyczyna powstania. Omawia się ponadto związki z subdukcją skorupy ziemskiej.
W każdym razie można dziś przyjąć, że powstawanie lamprofiru zawsze zachodzi na bardzo dużych głębokościach, przemawiają za tym zarówno skład, jak i brak dyferencjacji magmowej (krystalizacji frakcjonowanej). Zamiast krystalizacji są wskazówki na transport substancji przez gazy i lotne roztwory resztkowe.
Podobne procesy powstawania jak w kimberlitach można przynajmniej przypuszczać: chemicznie lamprofiry stoją blisko lamproitów i kimberlitów.
Zastosowanie lamprofiru
Występowanie i odmiany handlowe
Jako intruzje, zwłaszcza w formacjach skalnych granitowych i granodiorytowych, lamprofiry występują na całym świecie, niektóre odmiany zyskały pewną znajomość i są częściej stosowane jako kamień dekoracyjny lub materiał budowlany, wśród nich „Lamprophyr Grenzland” (z Saksonii, sprzedawany też jako łużycki syenit), Sluknov-Lipova (z Czech, właściwie spessartyt) i Lamprophyr Schneeflocke (również z Saksonii, w tym przypadku z Budziszyna).
Większość lepiej znanych u nas odmian pochodzi z Saksonii lub Czech. Kamienie z francuskiego Kersanton, norweskiego regionu Telemark czy portugalskiego Monchique są u nas nieco mniej znane. Nazwa handlowa „Lausitzer Syenit” jest petrograficznie myląca, ponieważ jest to lamprofir, a nie syenit.
Kamień dekoracyjny, bruk i fontanny
Lamprofiry stosuje się głównie jako kamień dekoracyjny i materiał budowlany, na przykład jako małą kostkę brukową lub do fontann. Ich ciemna barwa i błyszczące powierzchnie kryształów nadają polerowanym powierzchniom wyrazisty wygląd.
Rozpoznawanie lamprofiru i odróżnianie go od podobnych skał
Cechy i rozgraniczenie
Lamprofir rozpoznasz po zawsze stosunkowo ciemnej barwie, pochodzącej od licznych minerałów zawierających żelazo i magnez, po drobno- do średnioziarnistej, często porfirowej strukturze z wyrostkami oraz po zaokrąglonych jasnych wrostkach, czyli ocellach. Świeżo odłupany, powierzchnie kryształów amfibolu i biotytu błyszczą. Najczęściej występuje jako żyła lub intruzja w granicie lub granodiorycie.
Syenit jest natomiast zwykle jasnoszary do czerwonawego i bezkierunkowo ziarnisty. Bazalt to ciemnoszara do czarnej, drobnoziarnista skała wylewna z piroksenu i plagioklazu. Diabaz wydaje się zielonkawy przez chloryt, hornblendę i epidot. Lamprofir można pewnie oznaczyć tylko w cienkim zgładzie, ponieważ jego chemizm odbiega od zwykłych klasyfikacji.
Czyszczenie i pielęgnacja lamprofiru
Ciemne skały żyłowe na zewnątrz
Ciemne powierzchnie kamienne szczególnie wyraźnie pokazują plamy z kamienia i wody, kurz i nalot z glonów. W przypadku okładzin z lamprofiru czyszczenie i ochrona zależą od konkretnej odmiany skały, wykończenia powierzchni i rodzaju zabrudzenia. Ponieważ lamprofiry jako późne fazy intruzji są często zmienione hydrotermalnie i mogą zawierać wtórne minerały, takie jak kalcyt, poszczególne odmiany reagują wrażliwie na kwasy. Zawsze najpierw sprawdź kompatybilność środka w niewidocznym miejscu.
W przypadku wrażliwych powierzchni kamiennych lub niejasnego podłoża należy przed zabiegiem zlecić naszemu zakładowi specjalistycznemu sprawdzenie materiału, stanu i odpowiedniej metody. W ten sposób unikniesz szkód powodowanych przez nieodpowiednie środki czyszczące lub pielęgnacyjne. Podstawy znajdziesz w przewodniku Jak czyścić kamień naturalny.
Powierzchnia z ciemnego kamienia naturalnego jest zabrudzona, poplamiona lub zaglona? Sprawdzamy stan na miejscu i czyścimy powierzchnię delikatnie
Podsumowanie: lamprofir
Lamprofir w skrócie
Lamprofiry to skała o wielu szczególnych cechach, interesująca także optycznie. Czyni to je szczególnie interesującymi jako kamień dekoracyjny. Ich do dziś niewyjaśnione powstawanie, które najprawdopodobniej zachodziło na bardzo dużych głębokościach, nadaje skale także lekko tajemniczy i „pozaziemski” charakter.
Odmiany lamprofiru w porównaniu
| Odmiana | Ciemne minerały | Masa zasadnicza |
|---|---|---|
| Minetta | Biotyt, hornblenda, augit | Ortoklaz przed plagioklazem |
| Kersantyt | Biotyt, hornblenda, augit | Plagioklaz przed ortoklazem |
| Spessartyt | Hornblenda, augit | Plagioklaz przed ortoklazem |
| Wogezyt | Hornblenda, augit | Ortoklaz przed plagioklazem |
| Kamptonit | Amfibol, augit, oliwin, biotyt | Plagioklaz, więcej sodu niż potasu |
| Monchikit | Amfibol, augit, oliwin, biotyt | Foidy lub szkliwo |
Źródła: zob. wykaz źródeł na końcu strony.
Najczęstsze pytania o lamprofir
Czym jest lamprofir?
Ciemna, drobno- do średnioziarnista magmowa skała żyłowa z biotytem, amfibolem i piroksenem, zaliczana do skał alkalicznych.
Skąd lamprofir ma swoją nazwę?
Od greckiego lamprós, oznaczającego jasno rozbłyskujący: świeżo odłupane powierzchnie kryształów amfibolu i biotytu najpierw jasno błyszczą.
Jakie są odmiany?
Między innymi minetta, kersantyt, spessartyt, wogezyt, kamptonit i monchikit, nazwane najczęściej od miejsca pierwszego opisu.
Jak powstaje lamprofir?
Powstawanie nie jest w pełni wyjaśnione. Omawia się plutoniczne resztkowe stopy i głębokie uskoki tektoniczne, pewne jest powstawanie na dużej głębokości.
Do czego stosuje się lamprofir?
Jako kamień dekoracyjny i materiał budowlany, na przykład jako Lamprophyr Grenzland lub Schneeflocke z Saksonii.
Zleć czyszczenie i pielęgnację lamprofiru
Zabrudzone lub zaglonione powierzchnie z ciemnego kamienia naturalnego sprawdzamy na miejscu i dobieramy odpowiednią metodę.
Powiązane materiały
Syenit
Głębinowa skała bogata w skalenie alkaliczne, pod nazwą Lausitzer Syenit sprzedaje się też lamprofir.
Diabaz
Ciemna skała żyłowa z plagioklazu i piroksenu, w handlu również często mylona.
Granodioryt
Skała, w której intruzjach lamprofiry często występują jako żyły.
Dioryt
Ciemniejsza skała głębinowa, w której otoczeniu również występują żyły lamprofiru.
Granit
Jasna skała, w której masywach lamprofiry występują jako ciemne żyły.
Skała magmowa
Przegląd grupy skał zastygłych, do której należy lamprofir.
Perydotyt
Ultramaficzna skała płaszcza, z której głębi prawdopodobnie pochodzą stopy lamprofirów.
Źródła
Na tych źródłach opierają się stwierdzenia na tej stronie. Linki prowadzą do stron zewnętrznych.
Wolisz zlecić to specjalistom?
Zapytaj o czyszczenie kamienia