Witaj. Wyjaśniamy tu powstawanie, właściwości i pielęgnację terakoty. Jeśli chodzi o Twoją powierzchnię, chętnie do Ciebie przyjedziemy.
Ilustracja poglądowa (AI)
Materiał
Terakota: produkcja, właściwości i zastosowanie
Czym są terakota i cotto, jak wytwarza się wypaloną ziemię, co wyróżnia Imprunetę i jak pielęgnować nieszkliwione podłogi.
- Uczciwe ceny
- Prawdziwa bliskość klienta
- Specjalizujemy się od 2011 roku
- Bez dodatkowych opłat
✓ Zapytanie w 2 minuty · ✓ Bezpłatnie · ✓ Bez zobowiązań
Terakota (po włosku wypalona ziemia) oznacza nieszkliwione wyroby ceramiczne z zawierającej żelazo, czerwonej lub zawierającej wapń, żółtawej gliny, które tradycyjnie wypala się tylko raz w temperaturze około 900 do 1000 stopni Celsjusza; jako płytka nazywa się cotto. Materiał jest porowaty, wchłania płyny i bez szkliwa lub specjalnej produkcji jest tylko w ograniczonym stopniu wodoszczelny i mrozoodporny, dlatego terakotę układa się przede wszystkim wewnątrz. Szczególnie mrozoodporna jest wypalana w bardzo wysokich temperaturach Impruneta z Toskanii. Nieszkliwione nawierzchnie traktuje się zwykle woskiem lub olejem i wytwarzają patynę.
Karta informacyjna terakoty
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Klasyfikacja | Wyrób ceramiczny (ceramika porowata, ceramika gruba) z gliny, nie kamień naturalny |
| Surowiec | Zawierająca żelazo czerwona lub zawierająca wapń żółtawa glina |
| Wypał | Zwykle jednokrotny wypał w temperaturze około 900 do 1000 °C |
| Powierzchnia | Nieszkliwiona, porowata, wchłania wilgoć i płyny |
| Barwa | Ziemista, żółtawa do czerwonawej |
| Zachowanie w mrozie | Bez szkliwa tylko w ograniczonym stopniu mrozoodporna, Impruneta szczególnie mrozoodporna |
| Nazwa płytek | Cotto |
| Typowe zastosowanie | Płytki, donice, dachówki, figurki, płyty okładzinowe |
Źródło: Wikipedia, hasło terakota; BauNetz, baza wiedzy: płytki z terakoty
Czym jest terakota?
Wypalona ziemia z gliny
Terakota należy jako materiał do wyrobów ceramicznych (lub „wyrobów garncarskich”) i jest wytwarzana z gliny. Za typową czerwonawą lub żółtawą barwę odpowiada specjalna glina używana do produkcji ceramiki terakotowej: jest albo szczególnie bogata w żelazo i wtedy czerwonawa, albo szczególnie bogata w wapń, z czego powstają raczej żółtawe wyroby ceramiczne (terakoty). Słowo pochodzi z języka włoskiego i oznacza „wypaloną ziemię”.
Płytki z terakoty nazywa się przy tym często także „cotto”. W odróżnieniu od kamienia naturalnego terakota jest wyrobem wypalanym, mimo to przedstawiamy ją tutaj jako materiał nawierzchni podłogowych i powierzchni kamiennych, które czyścimy i pielęgnujemy.
Masz podłogi, schody lub płyty tarasowe z cotto albo terakoty? Sprawdzamy stan na miejscu i mówimy Ci, co da się wyczyścić i zakonserwować
Produkcja i właściwości terakoty
Prosty wypał w niskiej temperaturze
Tradycyjnie wytwarzane wyroby z terakoty wypala się tylko jeden raz, przy czym stosuje się wyłącznie niskie temperatury rzędu 900 °C do 1000 °C. Tak stosunkowo prosty proces wypału można było przeprowadzić już w starożytności, a ponieważ odpowiednie gliny są dostępne w stosunkowo dużych ilościach i w wielu miejscach, ceramika terakotowa była już w tych czasach bardzo rozpowszechniona. W późniejszych czasach używany od tysiącleci materiał był wciąż „na nowo” odkrywany i przeżywał prawdziwy boom. Terakota pozostawała i pozostaje przy tym zasadniczo zawsze nieszkliwiona, tak jak od dawna.
Trwała, ale porowata
Mimo niskiej temperatury wypału, prostego procesu wypalania i rezygnacji z ochronnego szkliwa także tradycyjna ceramika terakotowa jest bardzo trwała. Wodoszczelna i odporna na mróz jest jednak tylko wtedy, gdy nałoży się szkliwo; nieszkliwiona wchłania jako materiał o otwartych porach dobrze wilgoć i płyny. To powód, dla którego podłogi z cotto układa się wewnątrz i dla którego na zewnątrz ważne są dokumenty producenta dotyczące mrozoodporności. Specjalne właściwości można uzyskać przez celowe mieszanie różnych rodzajów gliny i określonych domieszek (tak zwane „schudzanie”).
Cotto można wytwarzać przemysłowo metodą wytłaczania lub ręcznie, ręcznie formowane płytki mają nierówne wymiary. Wypala się je w zależności od metody w temperaturze od około 950 do 1050 stopni Celsjusza.
Impruneta: szczególnie mrozoodporna odmiana
Wysoki wypał i specjalna glina
Jeśli terakotę wypala się inaczej niż w tradycyjnej produkcji, w bardzo wysokich temperaturach, i używa się przy tym specjalnej gliny z określonego regionu we Włoszech (Impruneta), powstaje szczególnie mrozoodporna odmiana terakoty, która wchłania wyraźnie mniej wody niż inne rodzaje terakoty. W handlu nazywa się ją też „Impruneta” i jest zwykle wyraźnie droższa od zwykłej terakoty. Za szczególne właściwości Imprunety odpowiada przy tym nie tylko proces wypału w bardzo wysokiej temperaturze, ale przede wszystkim specjalny materiał wyjściowy. Wysoka zawartość tlenków miedzi, tlenków żelaza i tlenków glinu oraz wysoka zawartość minerałów w użytej glinie wnoszą tu istotny wkład w wytrzymałość Imprunety. Nierzadko oferuje się mieszanki jako rzekomą Imprunetę, dlatego warto sprawdzić pochodzenie i dokumenty producenta.
Zastosowanie terakoty w przeszłości
Od prehistorii do renesansu
Pierwsze świadectwa produkcji ceramiki terakotowej w postaci ręcznie wytwarzanych garnków i naczyń znajdują się na długo przed starożytnością, w prehistorii. Naprawdę szeroko rozpowszechniła się ceramika z terakoty dopiero w kulturze minojskiej epoki brązu na Krecie, gdzie używano jej głównie do wytwarzania mniejszych statuetek. Wytwarzanie takich statuetek rozpowszechniło się następnie, wychodząc od kultury minojskiej, stosunkowo szybko także w starożytnej Grecji. Już wcześnie w wielu miejscach powstały profesjonalne warsztaty, które coraz bardziej rozwijały obróbkę materiału. Od Grecji używanie terakoty rozprzestrzeniło się na cały obszar Morza Śródziemnego.
Z czasem materiał był ze względu na swoje szczególne właściwości wykorzystywany coraz szerzej, już wcześnie wytwarzano z terakoty także ozdobne dachówki na dachach, wkrótce także zwykłe dachówki i duże płyty okładzinowe na szczyty, elewacje ważnych świątyń (już przed Rzymianami u Etrusków) oraz posadzki i reliefy ścienne.
W późnym średniowieczu powstało na obszarze niemieckojęzycznym kilka znaczących dzieł sztuki z malowanej terakoty, po tym „boomie”, wywołanym przede wszystkim przez kilku znaczących rzeźbiarzy, materiał wraz z końcem renesansu ponownie stracił na znaczeniu, a na jego miejsce weszły inne formy ceramiki. Nowy rozkwit przeżyła tradycyjna ceramika dopiero w XIX wieku, przede wszystkim ze względu na bardzo prostą i niezbyt pracochłonną produkcję i obróbkę oraz mimo to bardzo dobre właściwości.
Znaczące terakoty z przeszłości
Armia Terakotowa i kultura Nok
Słynna „Armia Terakotowa” chińskiego cesarza Qin Shihuangdi jest dziś prawdopodobnie znana każdemu. Chodzi o grupę 8000 figur, które zostały pochowane razem z cesarzem w 210 r. p.n.e. w jego mauzoleum. Figury, zwykle naturalnej wielkości i w najdrobniejszych szczegółach bardzo realistyczne, są częściowo produkowane masowo, częściowo jednak indywidualnie ukształtowane i wyposażone w różne rysy twarzy i cechy sylwetki, ponieważ miały prawdopodobnie przypominać określone żyjące osoby z dworu cesarza. Zgodnie z ówczesnymi wierzeniami osoby przedstawiane przez figury pozostawały w ten sposób nadal do dyspozycji cesarza jako w pełni wyposażona (znaleziono też odpowiednią broń) armia w zaświatach. Figury stanowią imponujące świadectwo wydajności ówczesnego przemysłu ceramicznego w starożytnych Chinach i pokazują też, jak wysokie musiały być już wtedy umiejętności indywidualizowanej produkcji masowej.
Także kultura Nok w Nigerii jest znana z bardzo ekspresyjnej i bardzo szczegółowo wykonanej ceramiki figuralnej z bardzo wczesnego okresu. Sama kultura rozwinęła się prawdopodobnie już około 1500 r. p.n.e. do 900 r. p.n.e., większość znanych dziś znalezisk, zachowanych bez wyjątku tylko we fragmentach, pochodzi jednak z późniejszego czasu, wiele także z czasów Armii Terakotowej w Chinach. Do dziś niewiele wiadomo o tej kulturze, która około roku 0 zniknęła niemal bez śladu, a ludzie kultury Nok musieli według znalezisk opanować już produkcję żelaza. Figury z terakoty mają dziś ogromną wartość rynkową wśród kolekcjonerów.
Dzisiejsze zastosowanie terakoty
Płytki, donice i elementy aranżacyjne
Wraz z trendem na aranżacje śródziemnomorskie w ostatnich dziesięcioleciach terakota stała się coraz popularniejsza także u nas. Obok płytek na zewnątrz (na przykład jako posadzka tarasów) w różnych formach i rozmiarach bardzo popularne są dziś także donice, doniczki i kadzie na rośliny jako śródziemnomorskie elementy aranżacyjne ogrodu. Na zewnątrz szczególnie ważne są przy tym mrozoodporność i dokumenty producenta.
Także wewnątrz budynków chętnie stosuje się rustykalne i śródziemnomorskie w wyglądzie posadzki z płytek terakotowych, obok mat mozaikowych i różnych elementów aranżacyjnych we wnętrzach (na przykład umywalek). Są one szczególnie lubiane m.in. dlatego, że z czasem „dojrzewają” i wytwarzają zupełnie własną patynę. Im są starsze, tym zwykle cenniejsze się stają, przy czym powierzchnię wysokiej jakości nawierzchni z cotto należy regularnie starannie pielęgnować i impregnować woskiem lub olejem. Można je kupić w licznych wykonaniach, barwach i kształtach.
Aranżacje elewacji z terakoty spotyka się dziś już tylko sporadycznie jako szczególny element aranżacyjny, także do dachówek ceramicznych stosuje się dziś zwykle inne rodzaje ceramiki. Dość ciekawa jest ponadto tak zwana „ziemia egipska”, puder brązujący, który ma być wytwarzany w istotnej części z mielonej terakoty. Puder sprasowany w kamienie służy do przyciemniania odcienia skóry i nadawania jej wyglądu opalenizny.
Jak rozpoznać terakotę i odróżnić ją od kamionki i klinkieru
Cechy w skrócie
Terakotę rozpoznasz po ziemistej, żółtawej do czerwonawej barwie oraz nieszkliwionej, porowatej powierzchni, która wchłania wilgoć i płyny. Jako płytka nazywa się cotto. Nieszkliwione nawierzchnie traktuje się zwykle woskiem lub olejem i z czasem wytwarzają patynę.
Terakota nie jest kamieniem naturalnym, lecz ceramiką z zawierającej żelazo, czerwonej lub zawierającej wapń, żółtawej gliny, którą wypala się zwykle jeden raz w temperaturze około 900 do 1000 stopni Celsjusza.
Odróżnienie od podobnych materiałów
Kamionka jest gęsto spieczona, wchłania tylko niewiele wody i jest mrozoodporna. Klinkier to mocno wypalana cegła o niskiej nasiąkliwości, również mrozoodporna. Kamień naturalny jest natomiast skałą naturalnie ukształtowaną, która jest cięta lub łupana.
Bez szkliwa terakota jest mrozoodporna tylko w ograniczonym stopniu; szczególnie mrozoodporna jest Impruneta z Toskanii.
Czyszczenie i pielęgnacja terakoty i cotto
Nieszkliwiona, o otwartych porach i często woskowana
Ze względu na wysoką porowatość płytki z cotto są w stanie nieobrobionym bardzo wrażliwe na plamy. Zalecane jest dlatego uszczelnienie powierzchni; jest ono nakładane albo fabrycznie przed ułożeniem (cotto finito), albo po ułożeniu i wyczyszczeniu jako wosk do cotto. W zależności od wosku możliwe jest pogłębienie barwy lub zmiana podstawowego odcienia. W przypadku cotto i terakoty należy z góry wyjaśnić, czy powierzchnia jest nieszkliwiona i jakie warstwy wosku, oleju lub uszczelnienia są obecne; dopiero potem można wybrać metodę czyszczenia.
Ponieważ terakota może składać się z gliny zawierającej wapń, środki czyszczące zawierające kwasy nie nadają się na każdą powierzchnię. Przy wrażliwych powierzchniach kamiennych lub niejasnym podłożu powinieneś przed zabiegiem zlecić zakładowi specjalistycznemu sprawdzenie materiału, stanu i odpowiedniej metody. Unikniesz w ten sposób szkód powodowanych przez nieodpowiednie środki czyszczące lub pielęgnacyjne. Instrukcję do samodzielnego wykonania znajdziesz w przewodniku: czyszczenie płytek terakotowych, odpowiednie środki czyszczące w sklepie w dziale środki do czyszczenia terakoty.
Sprawdzamy Twoją nawierzchnię z terakoty lub cotto na miejscu i czyścimy ją lub zabezpieczamy odpowiednią metodą
Podsumowanie: terakota w skrócie
Ceramika z historią sięgającą tysiącleci
Jedna z najwcześniejszych form ceramiki, prawdopodobnie już w prehistorii często używana na garnki i naczynia, terakota ma historię sięgającą wielu tysiącleci. Powodem wczesnego odkrycia tego rodzaju produkcji ceramiki jest prawdopodobnie z jednej strony bardzo prosty proces wypału w stosunkowo niskich temperaturach, a z drugiej dostępność odpowiednich glin jako materiału wyjściowego w wielu miejscach w stosunkowo dużych ilościach.
W toku historii powstały nie tylko liczne znane na całym świecie dzieła sztuki z tej szczególnej ceramiki, także posadzki, kadzie na kwiaty i dekoracje ogrodowe z terakoty przeżywają dziś ponownie nowy rozkwit, ponieważ ceramika ze swoimi typowymi ciepłymi, żółtawymi i czerwonawymi odcieniami pozwala na bardzo przytulne i swojskie aranżacje o śródziemnomorskim charakterze. Nazwa ceramiki jest przy tym używana nawet do opisania typowego odcienia barwy.
Terakota w porównaniu z kamionką, klinkierem i kamieniem naturalnym
| Cecha | Terakota / cotto | Kamionka | Klinkier | Kamień naturalny |
|---|---|---|---|---|
| Produkcja | Wypalana jednokrotnie w około 900 do 1000 °C, nieszkliwiona | Gęsto spieczona w wysokiej temperaturze | Mocno wypalana cegła | Naturalnie ukształtowana skała, cięta lub łupana |
| Nasiąkliwość | Wysoka, porowata | Niska | Niska | W zależności od skały |
| Mróz na zewnątrz | Tylko z dokumentami lub jako Impruneta | Mrozoodporna | Mrozoodporny | W zależności od skały |
| Pielęgnacja | Wosk lub olej, wrażliwa na plamy | Łatwa w pielęgnacji | Łatwy w pielęgnacji | W zależności od skały |
Źródła: patrz spis źródeł na końcu strony.
Najczęstsze pytania o terakotę
Czym jest terakota?
Nieszkliwiony wyrób ceramiczny z zawierającej żelazo czerwonej lub zawierającej wapń żółtawej gliny, który tradycyjnie wypala się tylko raz w temperaturze około 900 do 1000 stopni Celsjusza. Pojęcie to oznacza wypaloną ziemię.
Czym jest cotto?
Cotto to nazwa płytek i płyt z terakoty. Są nieszkliwione, o otwartych porach i z czasem wytwarzają patynę.
Czy terakota jest mrozoodporna?
Tylko w ograniczonym stopniu. Wodoszczelna i mrozoodporna jest terakota, jeśli nałoży się szkliwo. Szczególnie mrozoodporna jest wysoko wypalana Impruneta. Na zewnątrz producent powinien potwierdzić mrozoodporność.
Czym jest Impruneta?
Szczególnie mrozoodporna, droga odmiana terakoty z występowania gliny koło Imprunety w Toskanii, wypalana w bardzo wysokich temperaturach i o wysokiej zawartości tlenków żelaza, miedzi i glinu.
Dlaczego podłogi z cotto się woskuje lub olejuje?
Płytki są bardzo porowate i w stanie nieobrobionym wrażliwe na plamy. Wosk lub olej chroni powierzchnię i może pogłębić barwę.
Do czego używa się dziś terakoty?
Na płytki podłogowe wewnątrz i na zewnątrz, schody, donice, maty mozaikowe, umywalki oraz sporadycznie na elementy elewacji i aranżacji.
Zleć czyszczenie terakoty i cotto
Zabrudzone, poplamione lub zwietrzałe nawierzchnie z terakoty i cotto sprawdzamy na miejscu i dobieramy odpowiednią metodę.
Powiązane materiały
Cegła
Również wypalana glina, ale jako cegła murowa, zwykle gęstsza i przeznaczona na ściany.
Dachówka
Już wcześnie wytwarzana z terakoty, dziś zwykle z innych rodzajów ceramiki lub betonu.
Fajans
Porowata ceramika ze szkliwem, z którą cotto dzieli strukturę o otwartych porach.
Kamionka
Gęsto spieczona ceramika o niskiej nasiąkliwości i dobrej mrozoodporności.
Klinkier
Mocno wypalana cegła, wodoszczelna i mrozoodporna, na elewacje i podłogi.
Ceramika
Przegląd materiałów ceramicznych, do których należy także terakota.
Płytki cementowe
Także rustykalna, śródziemnomorska w wyglądzie płytka podłogowa, ale z cementu zamiast z wypalanej gliny.
Źródła
Na tych źródłach opierają się stwierdzenia na tej stronie. Linki prowadzą do stron zewnętrznych.
Wolisz zlecić to specjalistom?
Zapytaj o czyszczenie terakoty